Onze wereld wordt steeds digitaler. Waarom zou je kinderen dan nog leren schrijven als ze de rest van hun leven vooral zullen typen? In dit artikel legt Barbara Klaassen-Poyck, conceptauteur van de schrijfmethode Klinkers, uit wat de toegevoegde waarde is van schrijven met de hand. Ook deelt ze haar visie op de belangrijkste verschillen tussen schrijven met verbonden schrift en schrijven met blokschrift.
Barbara Klaassen-Poyck is pabodocent handschriftonderwijs en schrifteducatie aan Hogeschool De Kempel en conceptauteur van de schrijfmethode Klinkers.
Het belang van schrijven
Leren schrijven vormt de basis voor het latere leren en communiceren. Een duidelijk leesbaar handschrift en het vermogen om dit doelgericht te gebruiken hebben een positieve invloed op de schriftelijke communicatie en de functionele geletterdheid.
Beginnende schrijvers
Net zoals bij tekenen, knippen en veters strikken is het voor het leren schrijven noodzakelijk om de fijne motoriek te oefenen. Schrijven bevordert de fijne motoriek. Dit heeft een positief effect op andere motorische vaardigheden. Schrijven oefent de oog-handcoördinatie, de ruimtelijke oriëntatie en het visueel geheugen. Ook dit werkt positief voor andere vaardigheden.
Door letters met de hand te schrijven ontstaat in het brein een motorisch programma. Elke letter heeft zijn eigen beweging. De kinderen leren om letters beter te herkennen, van elkaar te onderscheiden en te onthouden. Schrijven en lezen versterken elkaar. Schrijven met de hand heeft een gunstig effect op het leren lezen en het spellen.
Gevorderde schrijvers
Een geschreven tekst wordt beter onthouden dan een getypte tekst. Dat geldt ook voor handgeschreven aantekeningen. Als kinderen aantekeningen schrijven (in plaats van typen) worden ze bovendien gedwongen om zaken samen te vatten. Zo leren kinderen onderscheid maken tussen hoofd- en bijzaken.
Een stelopdracht wordt beter als kinderen de tekst met de hand schrijven. Ze produceren dan meer ideeën en meer samenhangende zinnen. Met een vlot geschreven geautomatiseerd handschrift is het werkgeheugen volledig beschikbaar voor het schrijven van een tekst.
Geautomatiseerd kunnen schrijven is een voorwaarde om blind te leren typen.
Het is belangrijk dat kinderen bij bepaalde taken een juiste keuze kunnen maken tussen schrijven en typen.
Iets opschrijven structureert je gedachten. Het geeft rust en ruimte in je hoofd. Ook kun je je expressief uiten door te schrijven.
Welk schrift kies je?
Goed schrijfonderwijs is dus nodig. Maar welk schrift leer je kinderen dan aan? Om te helpen bij het maken van een keuze benoemt Barbara de belangrijkste kenmerken van en verschillen tussen het verbonden schrift en het blokschrift.
Herkenning van letters
Zoals gezegd versterken schrijven en lezen elkaar. Bij het blokschrift komen de letters meer overeen met de druk-/leesletters dan bij het verbonden schrift. Kinderen herkennen de blokschriftletter sneller als variant op de leesletter. De letters van het verbonden schrift lijken minder op de leesletters. Maar bij het schrijven van deze letters ontstaat er een unieke koppeling van beweging, klank en teken wat de herkenbaarheid bevordert.
Laat kinderen altijd hun geschreven woorden teruglezen. Dit bevordert het herkennen van letters.
Aanleren van letters
Blokletters zijn eenvoudiger van vorm. Het is een voordeel dat ze daardoor gemakkelijk zijn uit te leggen en na te maken. Tegenover deze voordelen staat dat blokletters meer op elkaar lijken dan bij het verbonden schrift. Hierdoor moeten kinderen vaak langer nadenken over hoe de letters geschreven moeten worden. Denk bijvoorbeeld aan de b en de d. Letters van het verbonden schrift zijn moeilijker aan te leren. Doordat ze minder op elkaar lijken hoeven kinderen minder lang na te denken over welke letter bij een bepaalde klank hoort. Het aanleren van beide schriften kost dan ook evenveel tijd.


De letters b en d zijn gemakkelijker aan te leren bij het blokschrift, maar de gelijkenis kan ervoor zorgen dat kinderen ze sneller verwisselen.


Het kost meer moeite om de verbonden letters b en d aan te leren, maar het duidelijke onderscheid helpt kinderen om ze beter uit elkaar te houden.
Spiegelen
Bij het blokschrift is de kans groter dat kinderen bepaalde letters spiegelen. Denk bijvoorbeeld aan de letters b/d, n/u en de s. Bij het verbonden schrift wordt spiegelen voorkomen doordat er verbindingen worden gemaakt.
Spatiëring en woordbeeld
Kinderen leren al snel woorden schrijven. Bij het blokschrift moet bij elke letter opnieuw gestart worden en het beginpunt bepaald worden. Dit vraagt veel van het ruimtelijk inzicht van kinderen. Er ontstaat telkens een ‘mikprobleem’. Soms botsen de letters op elkaar en zijn de lettervormen niet meer goed te onderscheiden. Soms zijn de letterspaties te groot en de woordspaties te klein. Als de spatiëring niet goed is, gaat het woordbeeld verloren.
Bij het verbonden schrift blijft het woordbeeld aanwezig. Je verbindt de letters van links naar rechts en die verbinding zie je op papier. Bij elk woord is er maar één beginpunt. De verbindingen tussen letters kunnen moeilijk zijn. Daar staat tegenover dat er door het maken van verbindingen voortdurend contact blijft tussen de pen en het papier. Dit maakt het sturen van pen gemakkelijker.


Bij verbonden schrift heeft elk woord één beginpunt, terwijl bij blokschrift elke letter van een woord een nieuw beginpunt heeft.
Het aanleren van letters die starten vanaf de grondlijn helpt bij het maken van de verbindingen. Ook is dan altijd het startpunt van de letters duidelijk.


Het maken van een keuze
Voor kinderen met een motorische beperking, die bijvoorbeeld bij een fysiotherapeut in behandeling zijn of speciaal onderwijs volgen, kan verbonden schrift een struikelblok zijn. Zij kunnen geholpen zijn met het schrijven van blokletters.
Op basis van de voor- en nadelen van verbonden schrift en blokschrift maak je als leerkracht of school een keuze voor wat het best past bij het kind of bij de visie van de school. Het maken van een bewuste keuze is belangrijk omdat overstappen naar een ander schrift zowel voor het kind als voor de leerkracht een ingrijpende gebeurtenis is. Voor beiden vergt het veel tijd, aandacht en inspanning.

