Bijna negen op de tien Nederlandse middelbare scholieren gebruiken AI voor school, meldt Scholieren.com. Maar leren ze er ook iets van? Een experiment in Turkije laat zien dat het flink mis kan gaan als de chatbot het antwoord influistert. Met een chatbot die alleen hints gaf, ging het een stuk beter.
Op de toets bleef weinig hangen
Onderzoekers lieten bijna duizend Turkse middelbare scholieren wiskunde oefenen. Een deel deed dat met het boek, een deel met een chatbot die werkte zoals ChatGPT en een deel met een chatbot die alleen hints gaf.
De leerlingen met de gewone chatbot vroegen vooral: ‘Wat is het antwoord?’ Ze schreven het over en scoorden bij het oefenen een stuk hoger dan de leerlingen met het boek. Maar op de toets daarna, zonder AI, scoorden ze 17 procent lager. Het oefenen leek dus goed te gaan, maar de stof bleef niet hangen. Zelf hadden de leerlingen overigens niet het gevoel dat ze minder hadden geleerd.
Bij de leerlingen met de hintversie bleef die terugval uit. Zij scoorden op de toets ongeveer even hoog als de leerlingen met het boek.
Harvard: twee keer zoveel geleerd
In een onderzoek aan Harvard werkte een AI-tutor zelfs beter dan een reguliere interactieve les. Natuurkundestudenten leerden er ruim twee keer zoveel mee. Deze tutor gaf niet meteen de hele oplossing, maar loodste studenten stap voor stap door de opgaven.
Docenten stelden de chatbot in
De AI waar leerlingen wél van leerden, was in beide onderzoeken vooraf ingericht door docenten. Die kreeg de juiste uitwerkingen mee en was zo ingesteld dat die niet meteen de hele oplossing gaf. De leerling moest dus zelf stappen blijven zetten. De OESO komt in de Digital Education Outlook 2026 tot een vergelijkbare conclusie: AI met een duidelijke didactische aanpak is veelbelovender dan een algemene chatbot, al is het bewijs nog beperkt.
Dat levert een eenvoudige test op voor je eigen les: vraag een AI-toepassing om het antwoord op een opgave, zoals een leerling dat zou doen. Krijg je het meteen, dan kan een leerling er het oefenen mee overslaan. Werken leerlingen toch met een algemene chatbot, laat ze dan ook hun tussenstappen inleveren, zodat je ziet hoe ze tot een antwoord kwamen. Kennisnet raadt in het document Schoolafspraken generatieve AI aan om per opdracht af te spreken of AI mag, en werkvormen te kiezen waarin het leerproces zichtbaar blijft.
Waarom leerlingen dit moeten leren
Volgens de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid, die naar verwachting in 2027 ingaan, leren leerlingen in de onderbouw van het vo doelgericht, verantwoord en kritisch met AI omgaan. Het Turkse onderzoek laat zien waarom dat nodig is: leerlingen merken zelf niet altijd wanneer AI het denkwerk van hen overneemt. Ze moeten dus betere vragen leren stellen dan ‘Wat is het antwoord?’. Meer over de kerndoelen lees je in Digitale geletterdheid: wat leren leerlingen eigenlijk?
Vragen voor het teamoverleg
Onderstaande vragen helpen je team om het gesprek over AI te voeren, ook als je school nog geen AI-beleid heeft:
- Welke AI-toepassingen gebruiken collega’s en leerlingen nu al, en waarvoor?
- Bij welke opdrachten helpt AI het leerdoel, en bij welke neemt AI het oefenen juist over?
- Wat moeten leerlingen altijd zelf kunnen laten zien, ook als ze AI hebben gebruikt?
- Mag AI bij een opdracht helemaal, gedeeltelijk of niet worden gebruikt, en weten leerlingen dat vooraf?
- Hoe laten leerlingen zien hoe ze AI hebben gebruikt, bijvoorbeeld met tussenversies of een korte toelichting?
- Met welke AI-toepassingen kunnen leerlingen werken zonder dat er persoonsgegevens buiten de school terechtkomen?
- Wat weten collega’s zelf van AI, en waar is scholing nodig?
Kennisnet heeft voor dit gesprek werkbladen bij Schoolafspraken generatieve AI. Met het raamwerk AI-geletterdheid van Kennisnet (september 2026) kan het team in kaart brengen wat collega’s al kunnen en waar ze zich in willen ontwikkelen.
Voor schoolbestuurders
Malmberg en ai.nl schreven de whitepaper Edu-AI 2026 voor bestuurders in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Die gaat onder meer over hoe het AI-gebruik op scholen sneller groeit dan het schoolbeleid, welke risico’s scholen in kaart moeten brengen en het verschil tussen algemene en educatieve AI.
