Naar schatting zijn elk jaar bijna 119.000 kinderen het slachtoffer van mishandeling. In iedere klas zitten, gemiddeld genomen, wel kinderen die met mishandeling te maken hebben. Scholen melden vermoedens van kindermishandeling steeds vaker bij Veilig Thuis, maar leerkrachten vinden het lastig om signalen te herkennen en te bepalen wanneer ze actie moeten ondernemen. Een nieuwe toolkit voor basisscholen moet daarbij helpen.
Kindermishandeling is meer dan lichamelijk geweld
Kindermishandeling wordt vaak geassocieerd met lichamelijk geweld, maar het omvat eigenlijk een breed scala aan situaties die een kind bedreigen of schade toebrengen. Emotionele of geestelijke mishandeling, lichamelijke of emotionele verwaarlozing en seksueel misbruik vallen er ook onder. Kindermishandeling komt vaak voor binnen het gezin, bijvoorbeeld door de ouders of verzorgers van het kind. Dit kan opzettelijk zijn, maar ook als ouders of verzorgers de zorg niet meer aankunnen, kan hun gedrag ontsporen met mishandeling tot gevolg.
‘Bij mij thuis was het niet veilig,’ vertelt Mirthe aan het Jeugdjournaal. ‘Er werd geschreeuw, gedreigd. Er werd ook geslagen. Er was ook ruzie tussen mijn ouders. Voor mij was dat gewoon normaal. Dat was gewoon zoals het was.’ In groep 8 merkt haar juf dat Mirthe niet naar huis wil. De weken daarna maakt de leerkracht na schooltijd regelmatig tijd voor haar. Als het vertrouwen groeit, durft Mirthe steeds meer te vertellen over thuis.
Meer meldingen vanuit het onderwijs
In 2025 deden scholen 6.290 meldingen bij Veilig Thuis. In 2022 waren dat er 4.630. De stijging in het aantal meldingen betekent niet automatisch dat kindermishandeling vaker voorkomt. Ook meer aandacht voor de meldcode en bekendheid met Veilig Thuis kunnen ervoor zorgen dat scholen vaker aan de bel trekken. Uit recent onderzoek onder basisscholen blijkt dat leraren soms lang met vermoedens rondlopen. Ze weten niet goed hoe ze signalen moeten duiden of zijn bang dat een melding het contact met ouders of het vertrouwen van een kind schaadt.
Daarom deed het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) een tweejarig onderzoek naar het signaleringsproces van kindermishandeling. Op basis daarvan ontwikkelde onderzoekers samen met de Scholierenacademie van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), leerkrachten en andere onderwijsprofessionals een toolkit voor basisscholen.
De toolkit: een hulpmiddel voor het team
De toolkit is ontwikkeld voor leerkrachten, schoolleiders en intern begeleiders en is bedoeld om gezamenlijk te gebruiken. Naast een minicollege, gegeven door de NSCR-onderzoekers, bevat de toolkit onder meer casussen, handreikingen voor gesprekken en materiaal om het onderwerp tijdens een teamdag te bespreken. De toolkit is gratis aan te vragen.
Ook de spiekkaart van Veilig met de meldcode biedt praktische aanknopingspunten: noteer concrete waarnemingen, vraag een collega mee te denken en volg de stappen van de meldcode. De kaart is bruikbaar als geheugensteun; signalen zijn geen diagnose.
Twijfel je of ergens sprake is van kindermishandeling?
Overleg dan (anoniem) met Veilig Thuis voor advies via: 0800 – 2000. Dit kan altijd, ook als je vermoedt dat er geen sprake is van opzet. Of als je niet zeker weet of er wel sprake is van kindermishandeling. Veilig Thuis kan je advies geven over wat je kunt doen om het kind te helpen.
