Voor wie dyslexie, ADHD of een taalachterstand heeft, is het standaardexamen vaak een uitdaging. Passend examineren vraagt om goede voorbereiding en gerichte ondersteuning, zodat elke leerling eerlijk kan presteren – van hulpmiddelen tot rustige examenzalen. Zo kunnen al jouw leerlingen écht laten zien wat ze in hun mars hebben!
In de praktijk ziet dat er zo uit:
Tim zit in 5 havo en heeft dyslexie. Voor het eindexamen Nederlands krijgt hij extra tijd en mag hij gebruikmaken van een spraaksynthese op zijn laptop. Zijn docent heeft vooraf met de surveillant afgesproken welke hulpmiddelen Tim mag gebruiken en hoe zijn toetsomgeving rustig kan worden gehouden. Daardoor ervaart Tim minder stress en kan hij zich volledig concentreren op de toetsstof. Zo laat hij precies zien wat hij kan, zonder dat zijn dyslexiebeperking hem tegenhoudt.
Wat is passend examineren?
Passend examineren betekent dat leerlingen met een beperking, stoornis of andere belemmering eerlijke kansen krijgen om hun kennis en vaardigheden te tonen. Het gaat niet om een vrijbrief voor het ‘makkelijker maken’ van de toets. Hulpmiddelen zoals een laptop, spraaksynthese of rekenkaart helpen de leerling bij het maken van de toets. Aanpassingen, zoals extra tijd of een aparte, rustige ruimte, zorgen ervoor dat de toetsomstandigheden eerlijk zijn. Het doel is altijd hetzelfde: de leerling kan laten zien wat hij of zij kan, binnen de examenregels. En altijd volgens de kaders van het College voor Toetsen en Examens (CvTE) en met een individuele onderbouwing per leerling.
Passend examineren betekent ook dat je scherp blijft op de grens tussen ondersteunen en compenseren. Het is niet de bedoeling dat een toets eenvoudiger wordt of andere vaardigheden toetst dan bedoeld. Juist daarom is het belangrijk om per leerling goed te onderbouwen welke aanpassingen nodig en passend zijn.
Veelvoorkomende maatregelen zijn onder andere extra tijd, een aparte locatie, pauzes, spreiding van toetsen over meerdere dagen, of speciale hulpmiddelen zoals spraaksynthese of laptopondersteuning. Het is belangrijk dat deze maatregelen van tevoren goed zijn geregeld, getest en afgestemd met alle betrokkenen. Welke maatregel passend is, verschilt per leerling en per vak: wat werkt bij een taaltoets, is niet automatisch geschikt voor een rekenexamen.
In 1 minuut: dit is passend examineren
Passend examineren betekent leerlingen zó ondersteunen dat zij hun kennis en vaardigheden eerlijk kunnen tonen, binnen de examenregels.
Do’s:
- Zorg voor hulpmiddelen en aanpassingen afgestemd op de leerling.
- Bereid examenzittingen zorgvuldig voor: ruimte, materialen, toezicht en planning.
Don’ts:
- Geef geen ongecontroleerde voordelen en vereenvoudig de toets niet.
- Laat geen communicatie of registratie ontbreken; dat voorkomt fouten en stress.
Voorbereiden van een examenzitting
In de praktijk vraagt dat om zorgvuldige voorbereiding op meerdere fronten. De ruimte moet rustig en prikkelarm zijn, soms is een apart lokaal nodig voor leerlingen die zich moeilijk kunnen concentreren. Ook moet het toezicht duidelijk zijn: surveillanten moeten precies weten wie welke hulpmiddelen gebruikt en welke aanpassingen zijn toegestaan. Afstemming binnen het team is daarbij essentieel: iedereen die betrokken is bij de afname moet dezelfde afspraken hanteren. Verder moeten de materialen van tevoren gecontroleerd en getest zijn, van laptops tot braille-examens of rekenkaarten. Extra tijd, pauzes of spreiding van toetsen moet ruim van tevoren worden ingepland en geregistreerd. Goede communicatie met leerlingen, ouders en surveillanten voorkomt stress en fouten: iedereen weet wat mag en wat niet, waardoor de toets eerlijk verloopt en de leerling zich kan focussen op het examen zelf.
Praktische tips voor leerkrachten
Passend examineren werkt alleen als het zorgvuldig wordt geregeld. Denk bij de voorbereiding niet alleen aan de leerling, maar ook aan het team en de praktische uitvoering:
- Plan op tijd en informeer alle betrokkenen.
- Test hulpmiddelen en aanpassingen vooraf.
- Bespreek duidelijke instructies met surveillanten.
- Zorg dat de leerling weet wat mag en wat niet.
- Registreer gemaakte afspraken, zodat je achteraf kunt verantwoorden dat alles correct is uitgevoerd.
Door passend examineren goed te regelen, kunnen leerlingen zoals Tim eerlijk laten zien wat ze kunnen, zonder dat hun beperking hen in de weg staat. Het gaat niet om het makkelijker maken van de toets, maar om zorgvuldige uitvoering in de praktijk. Voor leerkrachten betekent dit: plannen, testen, communiceren en registreren. Zo maak je het verschil tussen onnodige spanning en een eerlijk kans voor elke leerling om te schitteren op het examen!
Checklist: Examenzitting-proof in 6 punten
- Ruimte: rustig, prikkelarm en aparte lokalen indien nodig.
- Toezicht: surveillanten kennen de afspraken en hulpmiddelen.
- Materialen: laptop, braille, rekenkaart etc. gecontroleerd en getest.
- Planning: extra tijd, pauzes of spreiding ruim van tevoren ingepland.
- Communicatie: leerlingen, ouders en surveillanten geïnformeerd.
- Registratie: afspraken en aanpassingen vastgelegd voor overzicht en verantwoording.
Meer weten?
Raadpleeg de handreiking op het Examenblad of bezoek het Expertisepunt Passend Examineren voor praktische tips en ondersteuning.
Meer praktische handvatten, achtergrondinformatie en interviews over de eindexamens vind je op de themapagina.
