Als leerlingen goed in hun vel zitten, lijkt extra aandacht voor hun mentale gezondheid misschien niet nodig. Een kind dat voldoendes haalt, krijgt meestal ook geen bijles. Toch zit dat op het vlak van mentaal welzijn net wat anders. Deze week werd Kompas voor de Klas gelanceerd: een platform dat scholen helpt passende interventies te vinden die het mentaal welbevinden van leerlingen versterken en bijdragen aan een positief schoolklimaat. Want wat kun je preventief doen voor een positieve en kansrijke start?
Regelmatig verschijnen er berichten over de mentale gezondheid van kinderen en jongeren. Zo bleek deze week uit een onderzoek van het RIVM en Nivel dat de mentale gezondheid van jongeren nog niet hersteld is van de coronacrisis. De langetermijntrends laten zien dat de pandemie een al stijgende trend in mentale klachten onder jongeren heeft verergerd.
En hoewel kinderen en jongeren in Nederland hun leven een hoog rapportcijfer geven is er vooral onder meiden de afgelopen vier jaar sprake van een afname in ervaren levenstevredenheid. Er zijn wellicht nog geen grote zorgen, zo doet het hoge rapportcijfer vermoeden, toch is juist dat een goed moment om er extra aandacht aan te besteden. Juist voordat er grote zorgen zijn, kan school bijdragen aan een stevige basis. Investeren in de mentale gezondheid van jongeren kan de kans op het ontstaan van problemen verkleinen, stelt het Trimbos-instituut.
Wat is mentaal welbevinden?
Mentaal welbevinden gaat over hoe kinderen en jongeren zich voelen en hoe ze omgaan met wat er in hun leven gebeurt. Voelen ze zich goed en verbonden met anderen? Kunnen ze omgaan met tegenslag en zich ontwikkelen? Welbevinden heeft ook te maken met de aanwezigheid van positieve gevoelens, de kwaliteit van leven en het gevoel ertoe te doen.
Iedereen voelt zich weleens onzeker, boos of somber. Dat hoort bij het leven. Aandacht voor welbevinden betekent niet dat je elk lastig gevoel meteen hoeft op te lossen. Het betekent wel dat je een omgeving creëert waarin leerlingen zichzelf kunnen zijn, steun ervaren en om hulp durven vragen.
‘Voelen ze zich goed en verbonden met anderen? Kunnen ze omgaan met tegenslag en zich ontwikkelen?’
Waarom preventief aan de slag?
Welbevinden ontstaat niet alleen in het kind zelf. Ook de relaties met klasgenoten en leerkrachten, de sfeer in de klas en de druk die leerlingen ervaren, spelen mee. School kan dus op al die punten iets betekenen. De Onderwijsraad wijst erop dat onderwijs kan bijdragen aan welzijn door leerlingen ruimte te geven om zichzelf, elkaar en de wereld te leren kennen.
Dat betekent niet dat leerkrachten mentale problemen moeten behandelen. Wel kunnen ze bijdragen aan een veilige omgeving en ervoor zorgen dat leerlingen weten bij wie ze terechtkunnen. Trimbos benadrukt dat investeren in het welbevinden belangrijk is om de groeiende sociaaleconomische gezondheidsverschillen te verkleinen. Een schoolbrede aanpak helpt daarbij: met een gezamenlijke visie, aandacht voor het pedagogisch klimaat, inspraak van leerlingen en samenwerking met ouders en andere partners. Ook het welbevinden van leerkrachten en ondersteunend personeel hoort daarbij.
Wat kun je morgen al doen voor het welbevinden van je klas?
Kleine, terugkerende momenten kunnen bijdragen aan welbevinden en veerkracht:
- Werk aan een veilige groep. Maak samen afspraken over hoe je met elkaar omgaat en bespreek welk gedrag helpt om iedereen erbij te laten horen. Let ook op de relaties en groepsdynamiek in de klas.
- Maak ruimte voor een echt gesprek. Vraag hoe het gaat en luister zonder meteen met oplossingen te komen. In het artikel Luisteren naar kinderen: tips voor leerkrachten vind je daarvoor praktische aanknopingspunten.
- Geef leerlingen invloed. Vraag wat zij nodig hebben om zich prettig en veilig te voelen op school. Laat merken wat je met hun ideeën doet.
- Kijk kritisch naar schooldruk. Een duidelijke planning, haalbare verwachtingen en een vertrouwde leerkracht of mentor kunnen helpen om onnodige stress te beperken.
- Bespreek welbevinden samen met collega’s. Zo wordt het iets waar het hele team aan werkt.
Op Kompas voor de Klas kunnen scholen interventies en lesmethodes vergelijken en inspiratie opdoen. De website biedt ook praktische handvatten, zoals een overzicht van werkzame elementen in interventies.
Gelukskoffer voor het basisonderwijs
Hoe breng je thema’s als dankbaarheid, talenten en zelfvertrouwen de klas in? Gelukskoffer een programma van Malmberg, is een van de interventies voor het basisonderwijs die op Kompas voor de Klas te vinden zijn. De lessen gaan onder meer over dankbaarheid, talenten, zelfvertrouwen en omgaan met gevoelens.
Op Onderwijs van Morgen zijn enkele losse lessuggesties van de makers van Gelukskoffer beschikbaar:
- Laat kinderen met de droomslinger vertellen wat ze graag willen leren dit schooljaar en waar ze van dromen.
- Met reflecteer & blik vooruit staan ze stil bij wat ze hebben bereikt en kijken ze vooruit.
- En met complimentenkaartjes ontdekken ze wat ze in een ander waarderen.
