Voor veel leerlingen is de zomervakantie iets om naar uit te kijken. Maar voor kinderen en jongeren die thuis stress, verwaarlozing of onveiligheid ervaren, kan het wegvallen van school juist spannend zijn. In een recent bericht roept de PO-Raad scholen daarom op om in de laatste schoolweken extra alert te zijn op signalen van een onveilige thuissituatie.
School is voor veel leerlingen meer dan een plek om te leren. Het is ook een omgeving met vaste gezichten, structuur en volwassenen die hen zien. Juist vlak voor de zomervakantie kan die stabiele basis tijdelijk wegvallen.
De oproep van de PO-Raad, VO-raad, de Academie en Vakvereniging voor Schoolleiders (AVS) en Sectorraad Gespecialiseerd Onderwijs (GO) richt zich op scholen in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. Maar ook voor mbo-docenten, mentoren en zorgteams is de boodschap herkenbaar: neem zorgen serieus, ook als je nog niet precies weet wat er speelt.
Waarom juist nu alert zijn?
In de laatste schoolweken kunnen signalen duidelijker worden. Hierbij kun je denken aan zichtbare gedragsveranderingen (leerlingen die stiller worden of onrustiger), terugtrekkend gedrag of opvallend gespannen reageren op de naderende vakantie.
Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) biedt een uitgebreid overzicht van mogelijke signalen van kindermishandeling in verschillende leeftijdsgroepen. In hetzelfde artikel wordt uitgelegd dat één signaal niet meteen op kindermishandeling duidt. Signalen kunnen verschillende oorzaken hebben. Maar ze vragen wel om alertheid. Juist daarom is het belangrijk om vermoedens niet te laten liggen, maar ze te delen met collega’s. Karin Straus, voorzitter van AVS, benadrukt de kracht van het team: ‘Het is essentieel dat signalen binnen scholen worden herkend, gedeeld en besproken. Dat vraagt om een professionele cultuur waarin ruimte is voor overleg en twijfel. Alleen zo kunnen we tijdig zien wat er speelt en passend handelen.’
Wat kun je nog doen voor de vakantie?
Wie zich zorgen maakt over een leerling, hoeft dat dus niet alleen te dragen. Veel professionals herkennen het gevoel dat iets niet klopt, maar ook de twijfel: Is het ernstig genoeg? Zie ik het wel goed? Juist daar begint zorgvuldig handelen. Doorvragen, signalen vastleggen en zorgen delen met collega’s kan het verschil maken.
Het is goed om te weten dat Veilig Thuis ook een adviesfunctie heeft. Die is er voor iedereen die zich zorgen maakt om een kind of volwassene. Je hoeft geen melding te doen. Ook als je verhaal nog niet compleet is, kun je overleggen met een expert die luistert, meedenkt en helpt om duidelijkheid te krijgen.
De PO-Raad gaat in het artikel in op de verantwoordelijkheden van leerkrachten, IB’ers, zorgcoördinatoren, schoolleiders en schoolbestuurders. Per functie worden tips besproken die juist voor de zomervakantie van belang zijn.
Zo pak je zorgen zorgvuldig op
Maak je je zorgen over een leerling? Je hoeft dat niet alleen te beoordelen of op te lossen. Bij twijfel kun je deze stappen zetten:
- Bespreek je zorgen intern. Deel wat je ziet met de IB’er, mentor, zorgcoördinator of schoolleiding.
- Leg vast wat je opvalt. Noteer gedrag, uitspraken, veranderingen, contactmomenten en data. Schrijf op wat je ziet of hoort, zonder conclusies te trekken.
- Bekijk en volg de meldcode van de Rijksoverheid. Gebruik deze om te bepalen welke stap nodig is.
- Vraag bij twijfel advies aan Veilig Thuis. Dat kan ook zonder melding te doen. Je kunt je zorgen voorleggen en bespreken wat verstandig is.
- Ga zorgvuldig in gesprek met de leerling, passend bij de afspraken binnen school. Maak waar mogelijk concreet bij wie het kind terechtkan als het zich niet veilig voelt in de zomervakantie.
Tot slot
Leraren, docenten en zorgteams hoeven problemen thuis niet zelf op te lossen. Hun rol ligt vooral in opmerken, delen en zorgvuldig handelen. Door signalen van onveiligheid niet te laten liggen, kan school juist in de laatste weken voor de zomervakantie een belangrijke schakel zijn voor leerlingen die extra steun nodig hebben.
