Even binnenkijken: bij deze mediatheek weten ze jongeren écht aan het lezen te krijgen

Middelbare scholieren aan het lezen krijgen kán een grote uitdaging zijn. Maar in het Leeslab, de mediatheek van CSG Comenius Mariënburg (havo/atheneum) in Leeuwarden hebben ze hier echt hun missie van gemaakt – mét succes. ‘Wij maken lezen zichtbaar door de hele school.’

Fotograaf: Freya Reitsma

Sytske de Jager van der Wal, hoofd mediatheek, en Simone Tempelman, medewerker mediatheek, vertellen graag over hoe ze leerlingen aan het lezen krijgen en hoe ze van de mediatheek op hun school een echte hot spot hebben gemaakt.

Hoe is jullie mediatheek georganiseerd?

Sytske: ‘Ons vaste team bestaat uit drie mensen. Sheila, Simone en ik. Daarnaast hebben we drie vrijwilligers die voor ons werken. We zijn elke schooldag geopend en we werken veel en intensief samen met de vaksecties als het gaat om de aanschaf van literatuur en non-fictiemateriaal, deels in het kader van taalgericht vakonderwijs en burgerschap. Er is overles met de secties en we maken afspraken over uitleen van materialen, aanschaf van boeken, schuiven aan bij vergaderingen en denken mee. We zijn echt onderdeel van het onderwijs.’

Welke faciliteiten heeft de mediatheek en wat maakt jullie mediatheek bijzonder?

Sytske: ‘Allereerst heeft de mediatheek een nieuwe locatie binnen de school gekregen. De inrichting en signing is helemaal vernieuwd; het heet nu ‘het Leeslab’. De plek waar je zit binnen een school is heel belangrijk. De mediatheek bevindt zich nu naast de docentenruimte, waardoor docenten makkelijker even naar binnen lopen. Dit stimuleert onze samenwerking met hen.

Simone: ‘In de mediatheek staat onder andere onze collectie (non-)fictieboeken. Denk daarbij aan informatieve boeken over onderwerpen die aansluiten bij werkstukken. Daarnaast gebruiken leerlingen hiervoor ook vaak digitaal bronmateriaal, zoals de Krantenbank. Ook hebben we een grote collectie Nederlandse en Engelse fictieboeken. We kijken wat er bij ieder leerjaar het beste past en stellen een minimumniveau vast samen met de docenten Nederlands en Engels.

We zorgen dat we altijd actuele boeken hebben. En we hebben zowel klassikale sets met boeken als individueel materiaal, zodat iedere leerling boeken kan kiezen die hij of zij écht leuk en interessant vindt. Leerlingen krijgen steeds meer keuze. Zo motiveren we ze nog meer om te lezen. Taalgericht vakonderwijs is een verplicht onderdeel aan het worden. Daarom hebben veel boeken die passen bij een bepaald vak. Zo dragen we actief bij aan rijke teksten en meer context binnen het onderwijs. Daarnaast hebben we Duitse, Franse, Friese en zelfs Oekraïense boeken en woordenboeken. Dit omdat leerlingen sommige examens in hun thuistaal mogen doen.’

Sytske: ‘Tot slot hebben we naast boeken een “mentale apotheek” in onze mediatheek staan. Dit onderdeel sluit aan bij Burgerschap. In deze kast staan leuke dingetjes die leerlingen voor elkaar hebben gemaakt. Denk aan gedichtjes over bijvoorbeeld liefdesverdriet, quotes, sleutelhangers of gehaakte spulletjes. Ook hebben we lekkere leesstoelen staan waarin leerlingen rustig een boek kunnen lezen, een Bookflixwand met favoriete boeken van leerlingen en thematafels. Zo is de mediatheek een fijne en inspirerende plek voor leerlingen.’

Wat is jullie missie als het gaat om lezen en mediawijsheid?

Sytske: ‘Wij ambiëren echt om een leesschool te zijn. Lezen staat verankerd in ons strategische meerjarenplan. Het management ziet het belang in van lezen en dit betekent dat er een fors budget is vrijgemaakt voor de mediatheek. We zijn als school ook onderdeel van het Fries Leesoffensief. Daar doen 35 organisaties in Friesland aan mee die iets met lezen te maken hebben. We werken nauw samen met deze organisaties om de leesvaardigheid in Friesland omhoog te krijgen.’

En hoe vertaalt dat zich naar de praktijk?

Simone: ‘Op school doen we dit door in en om de school aandacht te besteden aan lezen; we maken het zichtbaar in de school. Zo hebben we quotes van bekende mensen als Barack Obama en de Franse dichter Victor Hugo in de lokalen hangen. We hebben daar ook boekenplanken en -kasten staan. De trappen op school hebben we omgetoverd tot boekentrappen waarbij de ruggen van boeken de treden zijn. Ook is er een kunstproject vanuit het vak beeldende vorming opgezet, waarbij er een schilderij op de muur van de school wordt gemaakt dat refereert aan lezen. Én we gebruiken de boekenposters van Malmberg voor alle vakken: de alfa-, bèta- en gammavakken: dat zijn posters met inspirerende boekentips per vak. Deze hangen we op in de klaslokalen waar het vak wordt gegeven.

Op school hebben we boekenclubs; voor zowel de onder- als bovenbouw. Leerlingen die dat leuk vinden gaan onder begeleiding een boek lezen en vervolgens met elkaar daarover in gesprek. Dit doen ze onder het genot van een kop thee en koekjes om het gezellig te maken. Als je hier als leerling aan deelneemt, kun je daarmee een andere opdracht voor Nederlands of Engels vervangen. Als de boekenclub aangeeft een bepaald boek graag te willen lezen, schaffen we die boeken ook echt aan. Dat motiveert weer.’

Sytske: ‘Iedere leerling bij ons op school heeft overigens áltijd een leesboek in zijn of haar tas. Als je klaar bent met je opdrachten in de les, kun je je boek uit je tas pakken en gaan lezen. Soms is er ook een leesuur gepland. Dit is ook een beetje bedoeld als tegenhanger van de mobiele telefoon.’

Wat voor acties en projecten organiseren jullie nog meer om lezen te bevorderen?

Simone: ‘We gaan de klassen in met boekpromotieactiviteiten. Zo hebben de leerlingen op 14 februari – Valentijnsdag – een blind date met een boek. We hebben dan boeken ingepakt, waar ze een keuze uit mogen maken. Ieder jaar komt er bovendien in iedere klas wel een schrijver of dichter op bezoek. We organiseren regelmatig winacties waarbij leerlingen én docenten boeken kunnen winnen. Het helpt namelijk als docenten ook zelf regelmatig lezen en dit laten zien aan hun klas(sen). Deze acties promoten we dan onder andere weer op ons eigen Instagramaccount.’

Hoe zorgen jullie voor een toegankelijke instap voor minder gemotiveerde lezers?

Simone: ‘Beloning werkt altijd goed, haha! Leerlingen krijgen ieder jaar daarom een boek cadeau. We doen als school ook mee aan Read2Me, dat is een landelijke voorleeswedstrijd voor brugklassers. Hiervoor krijgen ze een kleine beloning en een certificaat. Ook de grote keuzevrijheid en altijd actuele boekencollectie zorgt voor een toegankelijke instap; vanuit de boekenclubs denken leerlingen actief mee over de collectie. Ook wordt er overigens nog steeds regelmatig voorgelezen door docenten. Het blijkt uit onderzoek dat leerlingen op de middelbare school – van onderbouw tot bovenbouw – dit nog steeds fijn vinden en dat het hen motiveert om zelf te lezen. Zo hebben ze even een moment van rust en kunnen ze zich onderdompelen in een verhaal, zonder zelf te lezen.’

Wat zijn concrete resultaten die jullie behaald hebben met jullie aanpak?

Sytske: ‘Het aantal uitgeleende boeken is afgelopen twee jaar met 30 procent gestegen! Deels komt dit overigens ook omdat we steeds vaker boeken uitlenen voor andere vakken dan Nederlands en Engels. Zo hebben we beter zicht op wat iedereen leest en kunnen we daar weer op inspelen. Maar die stijging komt ook zeker door alle aandacht voor lezen op onze school.’