In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 2026 gaat de klok een uur terug. Dat betekent een uur extra slaap, maar ook dat het ’s avonds eerder donker wordt. Twee keer per jaar komt de discussie terug: waarom verzetten we de klok eigenlijk nog? Tijd om de balans op te maken. Wat zegt onderzoek en hoe kun je als onderwijsprofessional rekening houden met het ritme van leerlingen?
Wat doet licht met onze biologische klok?
Onze biologische klok helpt bepalen wanneer we slaperig worden en wakker zijn. Licht stelt die klok dagelijks bij: ochtendlicht helpt het slaap-waakritme af te stemmen op de dag, terwijl licht in de avond de biologische klok naar achteren schuift waardoor mensen later moe worden. Kunstlicht en schermen hebben ook effect op je biologische klok. In de ideale situatie sluiten je biologische klok en de zonnetijd aan op maatschappelijke verwachtingen, zoals het begin van een schooldag rond half 9.
Dit weekend verzetten we de klok wel, maar de dagelijkse zonnetijd blijft hetzelfde. De biologische klok van je leerlingen – en die van jezelf – heeft even de tijd nodig om hier aan te wennen.
Waarom tieners extra aandacht kunnen vragen
Canadese wetenschappers onderzochten de gezondheidseffecten van zowel zomer- als wintertijd. Omdat delen van Canada op een vergelijkbare breedtegraad als Nederland liggen, is het onderzoek ook interessant voor ons.
De onderzoekers geven de voorkeur aan permanente standaardtijd, in Nederland onze wintertijd. Permanente zomertijd zorgt er in de winter voor dat het ’s ochtends langer donker blijft. Dat kan volgens de onderzoekers nadelig zijn voor onder meer slaap, stemming en het biologische ritme. Bij het aanhouden van de zomertijd lopen vooral avondmensen het grootste risico. En laat tieners, doordat hun biologische klok later loopt, nou vaker avondmensen zijn. Juist zij hebben baat bij ochtendlicht om hun biologische klok bij te stellen en een gezond slaap-waakritme te ondersteunen.
De klok een uur terugzetten is wel iets anders dan permanent op wintertijd blijven. De overgang kan – ook bij avondmensen – het dagelijkse ritme tijdelijk uit balans brengen.
5 tips: wennen aan de wintertijd
Heb je vermoeide leerlingen in de klas? Of misschien heb je zelf ook wel last van een winterdipje? Deze tips helpen om te wennen aan de nieuwe tijd.
- Zoek het daglicht op. Daglicht in de ochtend helpt de biologische klok, dus parkeer je auto iets verder weg en wandel het laatste stuk naar school of neem je leerlingen mee naar buiten voor een activiteit om de dag fris te beginnen.
- Wissel zitten en bewegen af. Een korte actieve werkvorm kan leerlingen helpen om betrokken te blijven als ze moe zijn.
- Voer een gesprek over slaap en ritme. Praat eens met leerlingen over wat slaap, licht en vaste routines met hun dag doen of kunnen doen. Geef ruimte aan vragen, ervaringen en het delen van tips.
- Plan belangrijke momenten bewust. Als het rooster ruimte biedt, kun je in de eerste dagen na de overgang bekijken of een grote toets of presentatie anders kan worden gepland. Is dat nu niet meer mogelijk? Maak dan een aantekening voor de week van 29 maart 2027. Dan is de klok namelijk weer verzet naar zomertijd.
- Bereid je eigen maandag vast voor. Werk op vrijdag wat vooruit en zet de lessen, materialen en planning voor maandag alvast klaar. Het is even wat extra werk, maar het geeft je op maandag de ruimte om wat rustiger aan te doen. Vooral bij de overstap naar de zomertijd, als de klok naar voren gezet wordt, ben je jezelf later heel dankbaar.
De discussie over de klok gaat verder
De Europese Commissie stelde in 2018 voor om te stoppen met het twee keer per jaar verzetten van de klok. Het Europees Parlement stemde in 2019 in met dat voorstel, maar de EU-landen kwamen niet tot een gezamenlijk besluit over de permanente tijd. Op dit moment onderzoekt de Europese Commissie mogelijke scenario’s.
Actuele lessen
- Lesopener Nederlands (1/2 vmbo/havo/wwo): Zomer- en wintertijd
- Actuele opdracht Duits (2/3 vmbo/havo/vwo): Zeitumstellung
