Leerlingen gebruiken elke dag digitale media, maar dat betekent niet automatisch dat ze online informatie goed kunnen beoordelen. Uit onderzoek blijkt dat een groot deel van de Nederlandse vo‑leerlingen moeite heeft met informatiegeletterdheid. Tegelijkertijd maken AI-gegenereerde teksten en beelden het steeds lastiger om feit en fictie uit elkaar te houden. Hoe bereiden we leerlingen voor op een wereld waarin informatie steeds minder vanzelfsprekend betrouwbaar is?
Waarom informatiegeletterdheid aandacht vraagt in de klas
In september 2025 publiceerde SLO de definitieve conceptkerndoelen digitale geletterdheid. Daarbij gaat het om kennis van digitale technologie en media, vaardigheden om die te gebruiken en inzicht in de wisselwerking tussen technologie, mens en samenleving. Digitale geletterdheid hoort, net als taal, rekenen-wiskunde en burgerschap, bij de basisvaardigheden. Die kennis en vaardigheden zijn nodig om mee te doen in de samenleving en om leerlingen voor te bereiden op vervolgopleiding en werk.
Om de digitale geletterdheid in kaart te brengen, doet Nederland mee aan de International Computer and Information Literacy Study (ICILS). Een onderzoek dat elke vijf jaar wordt uitgevoerd. De resultaten uit 2023 laten zien dat Nederlandse leerlingen gemiddeld niveau 1 halen op computer- en informatiegeletterdheid. Leerlingen op niveau 1 kunnen basale acties in een digitale omgeving vaak onder begeleiding uitvoeren, maar niet zelfstandig. Daarnaast zijn ze niet goed in staat om de geloofwaardigheid en relevantie van digitale informatie te beoordelen. 33% van de deelnemende leerlingen scoort zelfs onder niveau 1 en mist daarmee belangrijke digitale basisvaardigheden.
Drie werkvormen om te oefenen met informatiegeletterdheid
Veel docenten zijn niet opgegroeid met smartphones, sociale media en AI in de vorm waarin leerlingen die nu gebruiken. Dat kan het onderwerp digitale geletterdheid soms ingewikkeld laten voelen. Tegelijk laten bovenstaande onderzoeksresultaten zien dat deze generatie misschien wel is opgegroeid in een digitaal tijdperk, maar daardoor niet automatisch over de benodigde kennis en vaardigheden beschikt om er verantwoordelijk mee om te gaan. Zeker op het gebied van het kritisch beoordelen van online informatie.
Juist daarom zijn toegankelijke en praktische opdrachten in de klas waardevol: ze helpen leerlingen om stap voor stap te oefenen met brononderzoek, factchecken en kritisch kijken naar online informatie. Hieronder staan drie werkvormen die daarbij kunnen helpen.
1. Oefen met factchecken
Uit onderzoek blijkt dat professionele factcheckers veel effectiever zijn in het beoordelen van online informatie dan studenten of zelfs historici. Simpelweg omdat ze een vaste methode gebruiken: in meerdere tabbladen zoeken, bronnen vergelijken en claims systematisch verifiëren.
De website isdatechtzo.nl deelt hoe nepnieuws werkt en waar je op kunt letten. Factcheckers helpen je met voorbeelden op weg en met hun stappenplan controleer je eenvoudig elk bericht:
- Lees goed het hele bericht.
- Wat is de bron van het bericht?
- Waarom is het bericht geschreven?
- Wat is de toon van het bericht?
- Wat voor soort informatie staat er in het bericht
- Kloppen de foto’s, video’s en cijfers?
Kies een actueel bericht dat aansluit bij de leefwereld van leerlingen. Laat hen met behulp van het stappenplan nagaan welke claim wordt gedaan, wie de afzender is en welke bronnen die claim ondersteunen of tegenspreken. Zo oefenen leerlingen niet alleen met broncontrole, maar ook met het onderbouwen van hun oordeel.
2. Analyseer voorbeelden uit de online leefwereld van leerlingen
Een AI‑gegenereerde foto, een virale claim op TikTok of een uitspraak van een influencer kan overtuigend overkomen. Juist daarom zijn dit bruikbare voorbeelden om met leerlingen te onderzoeken.
Mogelijke korte opdrachten:
- Bekijk een populaire video waarin een claim wordt gedaan en bespreek: wat is feit, wat is mening en welke informatie ontbreekt?
- Laat een AI-tool een uitleg geven over een bekend onderwerp en controleer de inhoud daarna met andere bronnen.
- Vergelijk twee berichten over hetzelfde nieuwsfeit en bespreek welke woorden en beelden gebruikt worden en om de lezer te beïnvloeden.
3. Laat leerlingen zelf nepnieuws maken en herkennen
Online kunnen leerlingen eindeloos voorbeelden tegenkomen van misleidende of onjuiste informatie. Een werkvorm als ‘twee waarheden en één leugen’ helpt om kritisch lezen en kijken op een speelse manier te oefenen.
Ieder tweetal schrijft een titel en inleiding van een zelfverzonnen nepnieuwsbericht. Ze zoeken er ook een passend beeld bij. Daarnaast verzamelen de leerlingen twee kloppende nieuwsberichten. De drie titels, beelden en bijbehorende inleidingen worden op een rijtje gezet, en nu is het aan een ander tweetal om het nepnieuws eruit te halen.
Wanneer leerlingen zelf een bericht maken, merken ze hoeveel invloed vormkeuzes hebben. Welke informatie laat je weg? Welke kop kies je? En welk beeld versterkt een bepaalde indruk? Door hier na afloop over te praten, vergroot je het bewustzijn hierover.
Klein beginnen mag, als je maar begint
De nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid geven een duidelijke richting: kritisch omgaan met informatie is een kerncompetentie die iedereen nodig heeft om te kunnen functioneren in een digitale samenleving. Een enkele les waarin leerlingen een TikTok analyseren, een bewering factchecken of een AI‑antwoord toetsen aan de werkelijkheid, levert al een bijdrage aan deze vaardigheid.
Lees meer over digitale geletterdheid
Wil je verder lezen over basisvaardigheden in het voortgezet onderwijs? In de whitepaper ‘Basisvaardigheden in het vo’ vind je praktische voorbeelden en antwoorden op veelgestelde vragen.
