Executieve functies is een parapluterm voor een aantal vaardigheden dat nodig is voor doelgerichte activiteiten. Deze functies zijn nodig bij het schoolse presteren en zijn in twee groepen te verdelen: denkvaardigheden en vaardigheden voor gedragsregulatie. Als leerkracht kun je het kind ondersteunen bij deze verschillende vaardigheden. In dit artikel gaan we in op vaardigheden voor gedragsregulatie.
Ondersteuning bij reactie-inhibitie
Het vermogen om eerst na te denken alvorens te doen.
- Leg bij de start van een les uit wat de bedoeling is: eerst lezen, dan vragen beantwoorden.
- Spreek een signaal af waarmee een gedrag gestopt kan worden (vinger tegen de mond, hand opsteken, hand op schouder leggen).
- Gebruik afbeeldingen die een wenselijke reactie laten zien: afbeelding oor = luisteren, afbeelding mond = praten.
Ondersteuning bij emotieregulatie
Het vermogen om emoties te reguleren, hierdoor kan gedrag gecontroleerd en gestuurd worden.
- Bespreek wat het kind tegen zichzelf kan zeggen in moeilijke situaties: ‘Ik weet dat het lastig is, maar als het even niet lukt, dan blijf ik het toch proberen. Lukt het niet, dan vraag ik om hulp.’
- Geef het kind een time out zoals lezen of laat het een opruimwerkje doen. Hiermee haal je vaak de ergste boosheid weg, waarna praten wel mogelijk is.
- Hanteer een vijfpuntschaal om kinderen te helpen bij het herkennen van emoties.
Ondersteuning bij volgehouden aandacht
Het vermogen om aandacht vast te houden bij een bepaalde situatie of taak.
- Verdeel een grote taak in kleine stappen, na iedere stap krijgt het kind direct feedback.
- Bespreek vooraf wanneer een taak af moet zijn.
- Stel een aantrekkelijke activiteit in het vooruitzicht bij een taak die een lange aandachtsspanne vraagt.
Ondersteuning bij taakinitiatie
Het vermogen om zonder uitstel aan een taak te beginnen.
- Geef uitleg over de beertjesmethode van Meichenbaum. Er zijn veel variaties in tekeningen te vinden op internet. Plaats de volgorde van de tekeningen op het digibord.
- Bespreek wat de kinderen kunnen doen als ze klaar zijn met hun weektaak en noteer dit op het digibord.
- Overleg met kinderen hoe afleidingen (in de klas, op tafel) weggenomen kunnen worden.
Ondersteuning bij flexibiliteit
Het vermogen om plannen aan te passen als de omstandigheden veranderen.
- Leg veranderingen verbaal uit, bijvoorbeeld: ‘Jullie mogen overal zitten. Nanne heeft ervoor gekozen om ergens anders te gaan zitten. Hij koos de plek waar jij meestal zit. Nu mag jij ook een andere plek kiezen.’
- Bespreek meerdere oplossingsstrategieën (uitrekenen som). Leg uit waarom je voor een bepaalde oplossing kiest en waarom dit de gemakkelijkste is. Geef duidelijke feedback, hierdoor kan een eerder onjuist gehanteerde strategie worden aangepast.
- Maak bij overgangen en veranderingen gebruik van een visuele ondersteuning, bijvoorbeeld een stoplicht. Doe dit ruim van tevoren (bijvoorbeeld 10 minuten van tevoren, vervolgens 5 minuten en dan 1 minuut). Zo kan het kind zich voorbereiden.
Ondersteuning bij doelgericht doorzettingsvermogen
Het vermogen om doelgericht te werken zonder afgeleid te raken.
- Formuleer met de klas tussendoelen voor het maken van een grote opdracht. Bespreek wat een passende beloning is als de hele klas dit tussendoel heeft behaald. Formuleer ook een beloning voor het behalen van het einddoel.
- Evalueer met de kinderen waar het goed ging en waar minder goed. Welke oplossingen zijn er zodat het de volgende keer beter gaat om een grote taak te volbrengen?
- Leg het een en ander uit aan de hand van een eenvoudiger voorbeeld, bij aanvang van een moeilijke taak. De kinderen begrijpen wellicht de stof nu beter. Maak daarna de transfer naar de moeilijke taak.
