De leesvaardigheid van scholieren daalt en de kloof tussen sterke en zwakke lezers groeit; er is sprake van PISA-paniek. Lezen staat daarom weer in het middelpunt van de belangstelling. Hoe kunnen we kinderen en jongeren weer meer en beter laten lezen? In deel één en twee schreven we over het bieden van een rijke leesomgeving en het doel en de betekenis van rijke teksten. In dit derde deel over tekstbegrip gaan we van visie naar praktijk: hoe biedt Malmberg met Taal actief rijk leesonderwijs?
Een rijke leesomgeving, inclusief rijke teksten, zijn heel belangrijk als het gaat om leesplezier en -vaardigheid vergroten bij leerlingen. Hoe ondersteunt Taal actief daarbij? We spreken hierover met Marjolein Korstanje en Marleen van Rossum, twee van de conceptauteurs van de nieuwe Taal actief voor zowel taal, spelling als tekstbegrip.
Hoe past Malmberg in Taal actief de principes van rijke teksten en tekstbegrip toe en welke keuzes zijn gemaakt?
‘Met Taal actief – tekstbegrip leren de kinderen rijke teksten te lezen en door herhaald en verdiepend lezen, tot dieper tekstbegrip te komen. Er is gekozen voor een tekstgerichte aanpak, waarbij het doel is dat de kinderen de inhoud en de functie van de tekst gaan begrijpen. Bij elke tekst horen vier tekstgerichte LOTS- en HOTS-opdrachten (Lower Order Thinking Skills en Higher Order Thinking Skills-opdrachten) die de kinderen helpen om samen tot de essentie van de tekst te komen. Elke opdracht heeft een eigen leesdoel en de handleiding ondersteunt de leerkracht bij de tekstgerichte dialoog. Bij LOTS-opdrachten staan antwoorden. Bij HOTS-opdrachten worden alleen antwoordsuggesties gedaan, omdat de argumentatie van de kinderen bij het antwoord ertoe doet.
De rol van de leerkracht is voornamelijk die van gespreksleider: bij Taal actief – tekstbegrip gaat het om samen nadenken en praten over de tekst. Ook leest de leerkracht aan het begin van de les altijd de tekst voor. Daarnaast wordt door de leerkracht gemodeld: hij of zij is de ervaren lezer en laat de kinderen horen en zien wat er gebeurt in zijn of haar hoofd. In de handleiding is altijd bij twee opdrachten uitgewerkt hoe je kunt modelen.
Ook is gekozen voor een zeer ruime variatie aan rijke, authentieke tekstgenres, afkomstig van bekende en minder bekende (kinderboeken)auteurs. Naast geschreven teksten zijn overigens ook meerdere kijk- en luisterbronnen opgenomen, zoals kijkplaten, podcasts en videofragmenten.’
Hoe sluit Taal actief – taal hierbij aan?
‘De gekozen teksten in Taal actief – tekstbegrip sluiten aan op de acht jaarlijks terugkerende communicatiethema’s en -doelen van Taal actief – taal. Onder meer: elkaar leren kennen, je uitdrukken en je mening vormen. Terwijl de kinderen bij taal leren over een van deze communicatiedoelen, lezen ze bij tekstbegrip verschillende teksten over datzelfde communicatiedoel. Tekstbegrip helpt dus bij het verbreden van kennis door kinderen voorbeelden te geven van hoe anderen taal gebruiken. Op deze manier versterken taal en tekstbegrip elkaar.
Bij de tekstkeuze is ook rekening gehouden met de verbinding met wereldoriëntatie, burgerschap en digitale vaardigheden. Zo zijn er bijvoorbeeld teksten over kweekvlees, robots, kunstmatige intelligentie, nepnieuws en milieuvraagstukken.
Verder wordt bij taal en bij tekstbegrip op dezelfde manier gewerkt aan het vergroten en verbreden van de woordenschat. De definities van nieuwe woorden worden op een vergelijkbare manier opgebouwd en weergegeven. Tot slot staan in de handleiding van tekstbegrip bij elke tekst extra vragen over taal. Deze vragen sluiten aan bij wat de kinderen net hebben geleerd bij taal.’
Op welke manieren kun je met rijke teksten lezen verbinden met andere vakken?
‘De mogelijkheden zijn legio! Neem bijvoorbeeld taal. Bij de nieuwe Taal actief hebben we de verbinding gemaakt tussen tekstbegrip en taal. Bij taal leren kinderen hoe zij zelf zowel mondeling als schriftelijk goed kunnen communiceren. En bij tekstbegrip ontdekken de kinderen hoe anderen communiceren en (hun) taal gebruiken. Het lezen van authentieke teksten van schrijvers kan de kinderen inspireren en helpen bij het uitvoeren van hun eigen schrijf- of spreektaak. Van lezen leer je dus ook spreken en schrijven. Door rijke teksten te lezen, breiden de kinderen bovendien hun woordenschat uit, een belangrijk onderdeel bij taal.
Niet alleen taal kun je verbinden aan lezen, hetzelfde geldt voor wereldoriëntatie. Door teksten en andere bronnen over uiteenlopende wereldoriëntatie-thema’s aan te bieden, zorg je ervoor dat de kinderen hun kennis van de wereld opbouwen, verbreden en verdiepen. Om die samenhang tussen lezen en wereldoriëntatie aan te brengen, ontwikkelen we nieuwe teksten bij tekstbegrip. De aanvullende teksten van Taal actief tekstbegrip sluiten volledig aan bij de thema’s van de nieuwe wereldoriëntatie methode Magneet.’
Hebben jullie tot slot andere tips voor scholen en leerkrachten?
‘Lees zelf ook kinderboeken en laat zien dat je graag leest! Draag een boek met je mee of leg het zichtbaar voor alle kinderen op tafel. Vertel de kinderen over wat je leest, waarom je het leest en wat het je biedt. Dit werkt motiverend en maakt de kinderen nieuwsgierig.
Het Webinar Taal actief tekstbegrip is een ideale gelegenheid om in een korte tijd én in je eigen omgeving meer inzicht te krijgen in de methode Taal actief tekstbegrip.’
Dit was deel 3 in de serie over Tekstbegrip, na deel 1 over een rijke leesomgeving en deel 2 over rijke teksten.
