De zes rollen van de leraar: didacticus

2

Wat is een goede les? En wat doet een effectieve leraar? Martie Slooter beschrijft dit in haar nieuwe boek De zes rollen van de leraar. Dit artikel gaat in op de derde rol: die van didacticus. Als didacticus leer je leerlingen kennis, attitudes en vaardigheden aan. Dit betekent onder meer dat je uitlegt, voordoet, hardop denkt en vragen stelt.

Wat doe je als didacticus? In de rol van didacticus stimuleer je het leren van leerlingen, zodat ze het geleerde uiteindelijk zonder jouw begeleiding kunnen toepassen. Slooter beschrijft allereerst het basisgedrag. Je…:

  • …legt de stof uit; hardop denkend, stap voor stap en op het denkniveau van leerlingen.
  • Complexe leerstof deel je op in kleinere onderdelen. Je uitleg maak je visueel en je gebruikt veel voorbeelden.
  • …leert leerlingen leer- en aanpakstrategieën aan.
  • …stelt activerende denkvragen op verschillende niveaus.
  • …geeft positieve feedback.
  • …geeft complete instructie voor de zelfstandige verwerking. Ook geef je een stappenplan dat leerlingen kunnen volgen als ze vastlopen.
  • …laat leerlingen werken aan de hand van (eenvoudige) werkvormen. Waar mogelijk laat je leerlingen samenwerkend leren.
  • …controleert regelmatig wat het niveau van leerlingen is, zodat je daarop kunt aansluiten.
  • Na elke opdracht of werkvorm laat je leerlingen zichtbaar maken hoe ze geleerd hebben.

En de leerlingen? Als jij effectief bent, luisteren ze naar je, geven ze antwoorden, kijken ze ontspannen, integreren ze de feedback in hun antwoorden, voeren ze de werkvorm uit en zijn ze snel aan het werk en leren.

Ervaren leraren

Als je een ervaren leraar bent, heb je het hiervoor beschreven gedrag in de vingers. Je ontwikkelt je dan verder. Zo word je vakinhoudelijk en vakdidactisch bekwaam. Je hebt de beschikking over passende werkvormen en zet deze gevarieerd in. Je bent ook een goede didacticus in voor jouw nieuwe lessituaties, zoals op leerpleinen. Ook kun je rekening houden met de verschillende behoeftes van leerlingen: je differentieert bewust, positief en planmatig in instructie, leertijd of leerstof.  Als je zeer ervaren bent – Slooter noemt dit niveau ‘excellent’ – begeleid je leerlingen bij het samenstellen van een individuele leerroute. Je bent ondersteunend, coachend en gericht op de zelfregulatie van leerlingen.

Enkele tips

Hoe maak jij je de rol van didacticus eigen?

  • Maak een duidelijke planning van je les en zorg dat deze organisatorisch op orde is.
  • Schrijf voor jezelf uit hoe je de stof op een begrijpelijke, aansprekende manier uitlegt en hoe je deze ‘voordoet’.
  • Reflecteer op jouw leiderschapsgedrag. Dat jij leider bent, is voorwaarde om leerlingen te laten leren.
  • Zorg ervoor dat je informatie hebt over de kennis en vaardigheden van leerlingen, vanaf leerjaar 1. Dan kun je je onderwijs goed afstemmen.

Over De zes rollen van de leraar

Martie Slooter maakt in haar nieuwe boek duidelijk dat iedere leraar in het voortgezet onderwijs zes rollen vervult: die van (1) gastheer, (2) presentator, (3) didacticus, (4) pedagoog, (5) afsluiter en (6) coach. Elke rol kun je aanleren en in elke rol kun je je verder ontwikkelen. De rode draad door het boek is dat je aan het gedrag van jouw leerlingen kunt zien of je effectief bent; ze zijn als een spiegel voor jou. Reflecteren op de interactie tussen jou en je leerlingen is dan ook cruciaal, want daar leer je van. Ook is het belangrijk stil te staan bij jouw overtuigingen: wat vind jij belangrijk in jouw rol en wie wil je zijn als leraar?

Hoe leer jij leerlingen kennis, vaardigheden en attitudes aan? En zie je aan jouw leerlingen welk effect dit heeft? Laat een reactie achter via onderstaand reactieformulier.

2 REACTIES

  1. Uit interesse in het onderwijs en mijn geloof dat we kinderen wat meer over de toekomst zouden moeten leren, zaken bijbrengen over duurzaamheid bijvoorbeeld. Bijvoorbeeld waar komt ons eten vandaan enzovoorts, I know, duurzaamheid is een container begrip, echter ik geloof dat vanuit elk vak PO of VO een linkje of knipoog naar de huidige en toekomstige wereld gemaakt zou moeten worden.. actualiteit spreek kinderen immer aan zo mocht ik begrijpen.
    De zes rollen van de docent.. ik vind het maar serieus en droog klinken als ik eerlijk ben! Ik denk dat authenticiteit en vooral humor kinderen zal prikkelen nieuw zaken aan te leren en dat er via deze weg ook intrinsiek iets plaats vindt, als je om een docent kan lachen, dan neem je eerder iets van hem aan, toch?
    Iemand mag zeker reageren, wellicht sla ik de plank mis.. Gezegd hebbende dat ik ook wel weet dat het instrument humor voor de meeste docenten vanzelfsprekend is… hopelijk wordt dit ook herkent! Groet, Luuk Vosters -Amsterdam-

  2. Beste Luuk,
    Wat een interessante reactie. De zes rollen van de leraar is inderdaad een ‘serieuze’ indeling van een les. Leraren hebben dat nodig om een les goed voor te bereiden, achteraf goed te kunnen analyseren en met collega’s de dialoog aan te kunnen gaan. Binnen die indeling is authenticiteit van de leraar en humor essentieel. En wat de te denken van contact maken met de leerlingen en inspelen op hun behoefte. Ze 21ste eeuwse vaardigheden aan leren zodat ze beter zijn voorbereid op de toekomst. De leraar is dan meer de coach van de leerling. Laat u verrassen door het boek: het gaat vast veel vragen van u beantwoorden en ik hoop dat het u gaat inspireren. Met vriendelijke groet, Martie Slooter

LAAT EEN REACTIE ACHTER