Dialecten op de kaart

Afgelopen week verscheen een nieuw boek over dialecten: De Atlas van het dialect in Nederland. In het boek worden vijftig vragen over dialecten beantwoord. De antwoorden geven een breed overzicht van de dialecten in Nederland en zouden weer nieuwe vragen moeten oproepen.

Vragen vooraf

1. Wanneer is een taal een dialect?
2. Spreek jij een dialect?

Bekijk de video

Voer in een zoekmachine deze zoekterm in: Kristel Doreleijers en Alexia Kerkhof over De Atlas van het dialect in Nederland. Ga naar de website van NPO Radio 1 en bekijk daar de video.

Vragen bij de video

1. In de video zegt Alexia Kerkhof: ‘Taal is niets meer dan een dialect met een vloot en een leger en een dialect is niets minder dan een taal die pech heeft gehad.’
   • Welke vorm van beeldspraak herken je in het deel over vloot en leger?
   • Wat wil de spreker zeggen met deze beeldspraak?
2. Dialecten zijn volgens Kristel Doreleijers volwaardige talen.
   • Welke drie kenmerken van volwaardige talen noemt ze?
   • Wat vindt Doreleijers van het feit dat Limburgs wel als een volwaardige taal wordt gezien en het Brabants niet, denk je? Baseer je antwoord op wat ze zegt in de video.
3. Het Nederlands was in de middeleeuwen een migrantentaal die het Fries verdrong. Kijk je door dit feit anders naar het Nederlands dat nu hier gesproken wordt?
4. Wat is de moeilijkheid als je historisch, taalkundig onderzoek doet naar het Nederlands in de middeleeuwen?
5. In de video wordt gesproken over een comeback van dialecten. In de politiek hoor je die dialecten ook steeds vaker terug. Waarom kiezen politici daarvoor, denk je? Geef minimaal twee redenen.

Aan de slag

Optie 1

Werk samen met een klasgenoot.

Als dialecten of streektalen verdwijnen, dan verdwijnen eerst de woorden. Stel twee lijsten van vijf woorden op:

• Lijst 1 bevat vijf woorden die je (groot)ouders, verzorgers, docenten geregeld gebruiken maar jullie helemaal niet.
• Lijst 2 bevat vijf woorden die jullie op de basisschool gebruikten maar nu nooit meer.

Schrijf daarna een kort essay (250-400 woorden) waarin je deze vraag bespreekt: In hoeverre is het erg dat woorden uit een taal verdwijnen? Je geeft minimaal drie antwoorden en maakt dus ook drie alinea’s. Elk antwoord wordt goed onderbouwd. Je gebruikt enkele woorden uit jullie twee lijsten als voorbeelden.

Optie 2

Dialecten en accenten zijn er natuurlijk niet alleen in het Nederlands, maar ook in andere talen. Ga eerst voor jezelf na welke talen en taalvarianten jij spreekt.

Schrijf daarna een gedicht (8 – 12 regels) over wat jouw talen/taalvarianten voor jou betekenen. Het gedicht hoeft niet te rijmen, maar dat mag wel. Het bevat in ieder geval enkele poëtische elementen, zoals beeldspraak en stijlfiguren.

Maak een spraakopname terwijl jij het gedicht voordraagt in de taal die het meest past bij jou/jouw identiteit.