Sociale media maken het makkelijk om ‘fake news’ de wereld in te helpen. Het wordt ingezet om de publieke opinie te beïnvloeden. Om politieke redenen, of juist ingezet door de politiek als frame tegen de journalistiek. Alleen: je zou er ook weleens flink naast kunnen zitten wanneer je denkt te maken te hebben met nepnieuws. In de YouTube-video How not to spot fake news zie je wat ook het geval kan zijn.
Het kan namelijk ook zo zijn dat je denkt te maken te hebben met nepnieuws, maar dat dit allesbehalve het geval is. Om dit duidelijk te maken, maakt de presentator onderscheid tussen propaganda – nepnieuws dus – en echt nieuws dat een propaganda-functie heeft. Propaganda kan ervoor zorgen dat mensen het eens worden met de nieuwsbron, en met elkaar, over alledaagse kwesties en politieke of economische zaken die ten goede komen aan de machtigen. In veel gevallen gaat het om misleidende informatie om een (politiek) standpunt te bevorderen.
Propaganda-functie
‘Echt’ nieuws bestaat daarentegen uit waarneembare en na te trekken feiten, terwijl dit nieuws net zo goed een propaganda-functie kan hebben. Dit type nieuws is moeilijk te onderscheiden van nepnieuws. Om erachter te komen wat de ware achtergrond en doelstelling van een bericht, bron of opinie is, besteed de presentator aandacht aan de vijf propagandafilters van Chomsky en Herman. Bekijk de video voor een uitgebreide uitleg over deze filters.
Te maken met ‘echt’ nepnieuws?
Heb je de filters toegepast en kom je erachter dat je wel degelijk te maken hebt met nepnieuws en wil je verder lezen over hoe hiermee om te gaan? Op Mediawijsheid.nl vind je een heel dossier over het thema. Je leest er onder meer waarom mensen nepnieuws maken, waarom we nepnieuws geloven, wat het gevaar ervan is en hoe je nepnieuws herkent. Een stapje verder gaat het dossier Deep fake: over hoe het verschil tussen echt en nep steeds moeilijker te zien is. Daarnaast verschenen op OVM eerder de artikelen Leerzaam nepnieuws: bestaat dat? en Checklist: zo herken je nepnieuws.
Hoe besteed jij in de klas aandacht aan nepnieuws? Deel je tips en tricks via onderstaand reactieformulier.
