Vanaf 1 augustus 2027 is digitale geletterdheid een wettelijk verplicht onderdeel van het curriculum. Steeds meer scholen verkennen daarom hoe ze dit een vaste plek kunnen geven in hun onderwijs. Programmeren is een belangrijk facet van digitale geletterdheid, maar het roept ook veel vragen op. Want wat betekent programmeren in een klas? Is het iets voor alle kinderen of vooral voor een klein groepje ‘sterke’ leerlingen? Wanneer start je ermee? En vooral: hoe pak je dit aan als je zelf weinig ervaring hebt met programmeren? Een programmeerclub biedt ruimte om samen te ontdekken, te leren en ervaring op te doen en om de benodigde vaardigheden stap voor stap op te bouwen.
Leren denken als een programmeur
Leren programmeren helpt bij de ontwikkeling van kritisch en logisch denken. Je leert patronen te herkennen en vraagstukken op te delen in kleine stappen. Wanneer iets niet werkt, ga je niet alleen op zoek naar de fout, maar vooral ook naar de oplossing. Wat ging er mis? Hoe kan het beter? Fouten maken is noodzakelijk om verder te komen.
Het is een misverstand om te denken dat programmeren alleen geschikt is voor ‘sterke’ of oudere leerlingen. Doordat programmeren verschillende vaardigheden aanspreekt, kunnen kinderen van alle niveaus het. Naast de computer kun je ook andere middelen inzetten, zoals educatieve robots, fysieke programmeerblokken of een maakgrid. Deze vormen van ‘hands on’ programmeren spreken verschillende leerstijlen aan.
Met programmeren wordt vaak begonnen in groep 4, wanneer kinderen voldoende abstract kunnen denken om met eenvoudige programmeertalen te werken. Maar ook jongere kinderen kunnen al kennismaken met programmeerprincipes, bijvoorbeeld via unplugged werkvormen. Denk aan stappen bedenken om een tosti te maken of aanwijzingen geven om een bepaald parcours af te leggen. In de bovenbouw van de basisschool en in het voortgezet onderwijs kunnen kinderen de geleerde concepten verder verdiepen en complexere projecten maken.
‘In een club wordt dus niet alleen gewerkt aan technische, maar ook aan sociale vaardigheden.’
Sociaal en creatief
Wat een programmeerclub onderscheidt van losse lessen programmeren is het sociale karakter. In een club werken kinderen naast en met elkaar. Ze laten elkaar hun projecten zien, stellen vragen en helpen elkaar verder. Een kind dat een oplossing heeft gevonden, deelt die met een ander. Een kind dat vastloopt, leert om hulp te vragen. In een club wordt dus niet alleen gewerkt aan technische, maar ook aan sociale vaardigheden.
Daarnaast biedt een club ruimte voor creativiteit. Programmeren is niet alleen instructies volgen, maar je maakt ook iets eigens. Denk aan een zelfbedachte game, animatie of een interactief verhaal. In een clubsetting is er vaak meer ruimte voor eigen ideeën dan in een klassikale les. De kinderen kiezen een eigen project en werken eraan in hun eigen tempo en op hun niveau: dat vergroot de motivatie en het eigenaarschap.
Een ander voordeel is dat je als leerkracht zelf geen ervaren programmeur hoeft te zijn om een programmeerclub te beginnen. Veel belangrijker is een onderzoekende houding: je ontdekt en leert samen met de kinderen!
Praktische tips
- Wees geen expert, maar een begeleider.
- Kies niet voor een strak lesprogramma, maar wel voor een duidelijke structuur.
- Begin klein, bijvoorbeeld met een wekelijkse bijeenkomst van een uur.
- Zorg voor aansprekende en toegankelijke materialen, zowel digitaal als fysiek.
- Laat kinderen toewerken naar een concreet eindresultaat of eindproduct.
- Bepaal (kleine of grote) tussendoelen eventueel in overleg.
- Zorg voor een goede afwisseling tussen samenwerken en individuele creativiteit.
- Geef veel ruimte om te experimenteren: fouten maken hoort erbij.
- Werk toe naar een moment waarop kinderen hun werk kunnen delen.
Lees verder
Meester Jeroen: ‘Programmeren is niet anders dan een taal leren’
