Deze week, kort na de afsluiting van de Week tegen Pesten, publiceerde NOS een opvallend nieuwsbericht: ‘Was je op school een echte pestkop? Dan kun je de universiteit wel vergeten in Zuid-Korea.’ Hoe dat zit en waarom we in Nederland voor een andere aanpak kiezen, lees je in dit artikel.
In Zuid-Korea is pesten een groot probleem. Alle voorvallen van schoolgeweld worden daarom nauwkeurig bijgehouden in het leerlingendossier. Schoolgeweld is de term die in het land voor pesten wordt gebruikt. Al enkele jaren zijn leerlingen verplicht om aantekeningen hierover in te leveren wanneer zij zich aanmelden bij een universiteit. Vanaf dit schooljaar zijn openbare universiteiten bovendien verplicht om die informatie mee te nemen in hun besluit om studenten wel of niet toe te laten.
‘Toegelaten worden op een universiteit in Zuid-Korea is voor veel mensen van groot belang,’ zegt Yoon Minyoung, vicedecaan van het toelatingsbureau van de Kyungpook Universiteit. Daarom is hij ervan overtuigd dat de universiteit hiermee gedragsverandering kan stimuleren.
Negen strafniveaus voor pesten in Zuid-Korea
Om schoolgeweld tegen te gaan, heeft de overheid al eerder negen strafniveaus in het leven geroepen. Wanneer er een melding wordt gemaakt van schoolgeweld, doet een interne commissie onderzoek naar de situatie. Een andere commissie bepaalt daarna aan de hand van de resultaten welk van de negen strafniveaus passend is.
De bijbehorende straffen lopen uiteen van een schriftelijke excuusbrief tot een contactverbod, een taakstraf op school of in de gemeente, therapie voor de dader, een korte of langdurige schorsing, overplaatsing naar een andere school of zelfs directe verwijdering van de school.
Daarnaast kan het dus gevolgen hebben voor de verdere onderwijsloopbaan van de pester. Een aantekening met betrekking tot de eerste drie niveaus kan na je afstuderen worden verwijderd, maar aantekeningen op hogere niveaus kunnen enkele jaren of zelfs levenslang blijven staan.
Hoe pakt Nederland pesten aan?
In Nederland kennen we sinds 2015 de zorgplicht voor sociale veiligheid op scholen. Scholen moeten vanuit die wettelijke verplichting zorgen voor sociale, psychische en fysieke veiligheid op school. Elke school moet daarom onder andere:
- samen met leraren, leerlingen en medezeggenschap een veiligheidsbeleid maken om incidenten te voorkomen en af te handelen;
- jaarlijks de veiligheid van leerlingen onderzoeken;
- een coördinator hebben om pestgedrag tegen te gaan;
- een contactpersoon hebben bij wie leerlingen terecht kunnen als zij worden gepest.
Uit het rapport De Staat van het Onderwijs 2026 blijkt dat het veiligheidsbeleid in de meeste gevallen op orde is. Is dat niet het geval, dan wordt er streng opgetreden. Als de inspectie de veiligheid als onvoldoende beoordeelt, is ook de school direct onvoldoende en volgt zo snel mogelijk een herstelonderzoek.
Werkt straffen tegen pesten?
Een aanpak zoals die in Zuid-Korea kennen we in Nederland dus niet, maar ook hier kan ernstig pestgedrag gevolgen hebben voor de dader. Begin dit jaar kreeg een 14-jarig meisje van de rechter een contactverbod na een ernstige vorm van online pesten. In het vonnis werd gesproken van een ‘kantelpunt’ in Nederland, omdat de uitspraak duidelijk maakte dat ook online pestgedrag juridisch grenzen kent.
Toch zijn experts het erover eens dat juridische maatregelen op zichzelf niet voldoende zijn. Om (cyber)pesten terug te dringen moet worden ingezet op preventie en het stellen van duidelijke gedragsnormen, offline en online.
Socioloog Beau Oldenburg zegt daarover in een interview met Psychologie.nl: ‘Ik doe nu al zeven jaar onderzoek naar pesten, en als één ding duidelijk wordt, is het dat streng straffen nauwelijks helpt.’ De onderzoeker stelt dat het pesten er zelfs door kan verergeren, omdat pesters volgens haar vooral uit zijn op status. ‘En als er strafbare feiten worden gepleegd, staan daar natuurlijk sancties op. Maar pestgedrag is vaak veel subtieler. Aangezien straffen niet werkt, zoek ik het liever in een oplossing die wél effectief is.’
Verder werken aan een veilige school
Wat dan wel helpt tegen pesten, is niet in één antwoord te vangen. Wel is duidelijk dat de aanpak verder gaat dan alleen straffen. Dat vraagt om blijvende aandacht voor pesten, niet alleen tijdens de Week tegen Pesten, maar het hele jaar door: in de klas én in het schoolteam. Wie daarmee verder aan de slag wil, kan gebruikmaken van de lesmaterialen van de Week tegen Pesten, die het hele jaar beschikbaar zijn. Ook op de website van School & Veiligheid zijn publicaties en tools te vinden over onder meer online en offline pesten.
