Zij-instromend vanuit de kunst begon ik acht jaar geleden als leerkracht voor de kleuters. Ik herinner me dat op mijn eerste schooldag het volk van beginnende mensen in de kring zat en verwonderd keek naar de nieuwe koning, die geen idee had hoe hij moest regeren. Ik pakte een boek en begon voor te lezen.
Nadat een mannetje met pretoogjes zich van zijn stoel liet vallen, volgden vele anderen zijn voorbeeld. Mijn mengeling van verbazing, onmacht en irritatie had een stimulerende werking op de groep: om de beurt lagen ze op de grond en ik ging als een brandweer de kring rond om de boel te blussen, waarna er weer iemand van zijn of haar stoeltje viel. Steeds wanhopiger werd ik.
‘Een ervaren collega kwam binnen en zag dat dit geen spelletje was, maar dat de kleuters de macht hadden overgenomen.’
Een ervaren collega kwam binnen en zag dat dit geen spelletje was, maar dat de kleuters de macht hadden overgenomen. Zij gaf het meisje dat rustig op haar stoel zat, een dramatisch groot compliment. Ineens bleef iedereen keurig zitten en kreeg de hele klas een pluim. ‘Wat luisteren jullie goed zeg!’
Deze pedagogische truc was een eyeopener voor mij: geef bij onrust een compliment aan de buur van de boef. En als deze positief beïnvloed is door zijn lieve buur, prijs hem of haar dan ook de hemel in. De rust zal wederkeren.
Wat ik die dag ook ontdekte, was hoe belangrijk het is om helder te communiceren: geef duidelijke opdrachten, vraag één handeling tegelijk van ze, want chaos ligt continu op de loer. Zeg bijvoorbeeld niet, zoals ik die keer: pak je gymkleren maar en kleed je om. Iedereen liep door elkaar, kinderen trokken elkaars kleding aan, shirtjes werden broeken en vice versa, schoenen zaten verkeerd om.
Opgelucht en trots dat ik iedereen heelhuids aan de ouders kon afleveren, liep ik ‘s middags met de kinderschare het schoolplein op. Toen er geen leerlingen meer bij me stonden, kwamen twee moeders en een vader bezorgd vragen waar hun telgen bleven. Ik schrok. Ik had geen idee. Het zweet brak me uit. Ik probeerde nog te relativeren: drie van de dertig kinderen verdwenen, dat is slechts tien procent. En dat voor de eerste keer! Maar aan de bezorgde gezichten van de ouders zag ik dat ik daar niet mee moest aankomen.
Na tien lange minuten kwamen de kinderen alsnog de school uit, rechtstreeks de armen van hun ouders in. ‘We hadden ons verstopt!’
‘Ik probeerde nog te relativeren: drie van de dertig kinderen verdwenen, dat is slechts tien procent.’
Het is dat jaar wel goed gekomen, de kleuters en ik hebben veel van elkaar geleerd. Waar ik het meest van genoten heb is van hun zelfstandigheid. Zo was er het digikeuzebord, waarop ze konden kiezen wat ze wilden doen: bouwen, schilderen, knutselen, letterspelletjes, puzzelen etc. En tijdens het ‘spelen en werken’ waaierden ze uit naar de avontuurlijke hoeken om zelfstandig en gemotiveerd aan de slag te gaan.
Ik heb veel respect voor kleuterleerkrachten: het managen van een kudde kleuters is een kunst, maar het belangrijkste is misschien wel het kijken. Zien hoe het gaat met een kind, hoe het zich ontwikkelt. De hele toekomst ligt in zo’n mensje verborgen. En om dat te monitoren en liefdevol de goede kant op te sturen, dat is een vak apart.
Zelf geef ik sindsdien vooral les aan midden- en bovenbouw. Daar is geen digikeuzebord: er wordt klassikaal een dagprogramma gevolgd, dat voorin de klas hangt als een to-do-list. Natuurlijk krijgen de leerlingen zo veel mogelijk eigenaarschap, maar soms zou je ze gunnen weer te mogen spelen en werken. Want verlangen we niet allemaal naar de vrijheid om zelf te kiezen waar we onze energie in steken?
Vanuit dat verlangen heb ik thuis zelf een digibord aangeschaft. Ik zit nu in de schrijfhoek, mijn vrouw in de bouwhoek. Straks gaan we fruit eten en daarna buiten spelen!
Jochem Bosselaar is zij-ingestroomde leerkracht in het basisonderwijs. Vanuit zijn ervaring voor de klas, kunstdocent en cultuurcoördinator schrijft hij columns over de veelzijdige onderwijswereld die hem dagelijks blijft verwonderen.
