Weet jij nog met welk idee je ooit aan een opleiding begon? Ik wilde iets met kinderen doen. Mijn zus studeerde destijds orthopedagogiek, en zo koos ik voor pedagogiek. Pas toen ik later de KOP-opleiding (lerarenopleiding van een jaar, red.) volgde, ontdekte ik dat lesgeven mijn echte passie was. Als ik terugkijk, speelde er in die periode privé van alles. De opleiding was niet alleen een stap richting een beroep, maar ook een vorm van afleiding. Dat zag ik alleen pas veel later.
Als een student zich inschrijft voor een mbo-opleiding, is dat vaak omdat hij zichzelf in die richting ziet werken. Voor sommigen is het een kinderdroom, voor anderen gewoon omdat het hen leuk lijkt. De opleiding is gekozen en vanaf dat moment krijgt iedere student de kans om te ontdekken of die keuze past.
De eerste schoolweken gaan voorbij. De vmbo-jas wordt langzaam uitgetrokken en de student maakt kennis met het mbo. Tijdens de eerste studentbesprekingen in het najaar worden de eerste barsten zichtbaar. ‘Deze student moeten we in de gaten houden,’ klinkt het dan. Ouders worden uitgenodigd, zorgen gedeeld. Tegelijkertijd weet ik dat een keuze tijd nodig heeft. Een student moet wennen aan een nieuwe omgeving, een ander tempo en de verwachtingen van een beroepsopleiding. Als docent wil je daarom niet te snel oordelen. Je wilt vertrouwen houden in de student die voor je zit. Je wilt hem beschermen. Maar wie is de eindverantwoordelijke?
Ik heb als docent vaak de behoefte gehad om een student de juiste richting in te duwen. De richting waarvan ík dacht dat die beter zou passen. ‘Misschien moet je iets anders gaan doen,’ zei ik niet letterlijk, maar ik vermoed dat sommige studenten en ouders het wel zo hebben ervaren.
En daar zit precies het grijze gebied van het mbo. Wanneer concludeer je dat een opleiding niet passend is? Wanneer neem je die conclusie eigenlijk over van een student?
‘Het lucht eigenlijk wel op,’ zegt hij. ‘Want ik heb het wel geprobeerd.’ Voor het eerst hoor ik rust bij hem.
De afgelopen maanden zag ik ook hoe een opleiding iets zichtbaar kan maken wat al veel langer speelt. Een autisme-diagnose die op de middelbare school nauwelijks in de weg zat, blijkt tijdens een stage ineens een obstakel. Een student die werd gezien als een luie puber, blijkt te worstelen met concentratieproblemen en faalangst. Kijken naar het gedrag achter het gedrag. Of ik dat tijdens mijn lerarenopleiding heb geleerd? Ik betwijfel het.
‘Het is niet gelukt,’ vertelt de student aan de telefoon. ‘En hoe is dat voor je?’ vraag ik voorzichtig. Even blijft het stil. De student heeft een heel schooljaar gezocht naar zijn plek binnen de opleiding. Er volgden gesprekken met verschillende partijen. Het ene gesprek was nog moeilijker dan het andere. Uiteindelijk besloot hij zelf te stoppen, omdat het niet was gelukt. ‘Het lucht eigenlijk wel op,’ zegt hij. ‘Want ik heb het wel geprobeerd.’ Voor het eerst hoor ik rust bij hem. Voor sommige studenten is een opleiding meer dan een route naar een beroep. Soms is het de plek waar zichtbaar wordt wat hen al jaren belemmert. Soms is het de plek waar ze ontdekken wat niet past, nadat ze het wél hebben geprobeerd.
Terugkijkend realiseer ik me dat mijn opleiding me destijds hielp om beter met mijn privésituatie om te gaan. Ook dat kan een functie van onderwijs zijn. Misschien hoef je als docent niet altijd te sturen of de controle te houden. Soms is het belangrijker om de veilige basis te zijn die een student het vertrouwen en de tijd geeft om zelf tot een keuze te komen.
Alisa Lalicic werkte ruim zeven jaar als mbo-docent, waar ze lesgaf in sociale vaardigheden, burgerschap en pedagogiek. Nu werkt ze als ondersteuningsspecialist. Ze gelooft dat lesgeven niet stopt bij het klaslokaal, vaak begint het daarbuiten pas: ‘Ik geloof dat wanneer je écht mens durft te zijn, je het beste op de student kunt aansluiten.’ In haar columns neemt ze lezers met een vleugje humor en een scherpe blik mee in herkenbare momenten uit het onderwijs.
