De nieuwe schoolgids voor 2030 is klaar. We hebben daarin speciaal aandacht geschonken aan de introductie van de multivitamine. We verstrekken die op school, maar leerlingen mogen er ook zelf een van huis meenemen.
Het klinkt flauw, maar soms vraag ik me serieus af wat het onderwijs de komende jaren allemaal nog extra op zijn bord krijgt. Welke maatschappelijke tekorten gaan we dit keer via de school proberen te repareren? Laat ik helder zijn: iedere docent die roept ‘ik ben toch geen opvoeder’ moet nog maar eens goed nadenken over zijn werk. Natuurlijk is school ook opvoeding. In de manier waarop je grenzen stelt, relatie opbouwt, gedrag corrigeert en jongeren helpt om met anderen samen te leven. Dat hoort bij school. Maar daar heb ik het niet over.
Ik heb het over iets anders. Over de gestage verplaatsing van verantwoordelijkheden naar de school, alsof daar vanzelf ruimte, geld, mensen en oplossingen voorhanden zijn. Neem de actualiteit van de afgelopen tijd: smartphonevrij onderwijs, schoolfruit en ontbijt, watertappunten. Op zichzelf allemaal initiatieven met een begrijpelijke bedoeling. Het welzijn van kinderen staat voorop. Daar is weinig mis mee. Maar goede dingen willen doen, is nog iets anders dan dingen goed doen.
‘Goede dingen willen doen, is nog iets anders dan dingen goed doen.’
Want een school heeft geen wet nodig om smartphonevrij te worden. Daar is geen Haagse vindingrijkheid voor nodig, maar gewoon leiderschap. Lef. Duidelijkheid. En de bereidheid om discussie te verdragen als een leerling zijn door thuis gefinancierde iPhone 18 Pro met onbeperkt data-abonnement moet inleveren, omdat de wifi van school weer eens hapert.
En schoolfruit? Prima. Maar als gezonde voeding echt belangrijk is, zorg dan dat ouders fatsoenlijk eten kunnen kopen zonder dat het een luxeproduct wordt. Als scholen ontbijt moeten gaan regelen omdat kinderen thuis met lege maag vertrekken, dan zegt dat vooral iets over wat er buiten de school misgaat. Hetzelfde geldt voor sport, spel en cultuur. We weten allemaal dat jongeren meer nodig hebben dan taal en rekenen alleen. Beweging, creativiteit en ontmoeting zijn geen franje, maar onderdeel van gezond opgroeien. Alleen: sportverenigingen staan financieel onder druk, er is gebrek aan personeel, accommodaties zitten vol, en dus mag de school het opnieuw oplossen. Dan plakken we er toch gewoon een verlengde schooldag aan vast? De school als community hub. Klinkt modern. Klinkt doordacht. Klinkt ook verdacht veel als: we weten het verder niet meer, dus we leggen het daar neer waar kinderen toch al zijn. Zichtbaar en veilig.
‘Wat maakt dat dit nodig is? En wat vraagt dat van ons, buiten de school?’
Laten we vooral doen wat nodig is voor onze leerlingen, ook als dat betekent dat we als school dingen oppakken die daar niet vanzelf horen. Maar laten we daarmee niet weglopen van de vraag wat eronder ligt. Wat maakt dat dit nodig is? En wat vraagt dat van ons, buiten de school?
Want zolang we dat gesprek niet blijven voeren, lossen we niets op, we maken het alleen werkbaar.
Mijn doemscenario voor de nabije toekomst? Dat we de dag beginnen met handen wassen, haren kammen en een multivitamine (voor de onderbouw graag een kauwtablet) en dat de docent van het laatste uur vlak voor de bel nog even indringend zegt: ‘Denk erom dat je vanavond op tijd naar bed gaat!”
Danny Weeda is directeur van een kleine familiaire middelbare school. Hij heeft bijna twintig jaar voor de klas gestaan en staat nog steeds in goed contact met de leerlingen van zijn school. Met zijn frisse kijk op onderwijs stelt hij vaak en graag de vraag: waarom? Dat geeft mooie gesprekken en discussies die soms uitmonden in een artikel of column. ‘De wijze waarop de jeugd zich een weg baant door het leven is een eervol iets om getuige van te zijn en geeft verhalen voor het leven.’
