PO, VO en MBO 3 tips om vooroordelen tegen te gaan

3 tips om vooroordelen tegen te gaan
3

Iedereen heeft vooroordelen. Wat je in het verleden hebt geleerd, gezien en meegemaakt, beïnvloedt vandaag je beslissingen. Dat diepgewortelde, psychologische proces gaat onbewust en razendsnel. Veel vooroordelen zijn onschuldig en helpen om sneller keuzes te maken. Maar als je vooroordelen hebt over groepen mensen, dan bestaat het risico dat je ‘in hokjes gaat denken’. Onbedoeld kun je zelfs leerlingen benadelen. We reiken drie manieren aan om je bewust te worden van jouw vooroordelen.

Angst en vooroordeel

De meesten van ons hebben nog nooit een wolf in het wild gezien. We kennen het roofdier vooral uit (kinder)verhalen zoals Roodkapje, waarin de wolf de slechterik is die andere dieren of mensen doodt. De recente terugkeer van de wolf in Nederland – met name op de Veluwe – leidt bij veel mensen tot angst. Terwijl die angst volgens natuurorganisaties feitelijk ongegrond is: wolven zijn bang voor mensen en zullen bij een confrontatie vluchten in plaats van aanvallen.

Waardeoordeel

Een ander voorbeeld is het waardeoordeel op basis van taal. Taalwetenschapper Stefan Grondelaers onderzocht welke rol je accent speelt. Hij ontdekte dat we, puur op basis van spraak, een waardeoordeel vormen over iemand. Zonder die persoon überhaupt te kennen of ooit gezien te hebben.

Onderadvies en slechtere scores

Vooroordelen komen overal voor, ook op school. ‘Kinderen voelen het haarfijn aan als hun leraar vooroordelen over ze heeft, wat invloed heeft op hun prestaties’, zegt Fontys-lector Linda van den Bergh. Haar conclusie wordt bevestigd in meerdere onderzoeken.

RTL Nieuws deed onderzoek naar situaties waarin basisscholen een vo-advies geven, dat lager is dan het advies van de eindtoets. RTL Nieuws ontdekte dat kinderen van laagopgeleide of arme ouders veel vaker zo’n ‘onderadvies’ krijgen dan kinderen van hoogopgeleide en rijke ouders. Het Centraal Planbureau (CPB) kwam eerder al tot dezelfde conclusies.

Ook het Behavioral Science Institute van de Radboud Universiteit Nijmegen toonde aan dat vooroordelen van leerkrachten effect hebben op de prestaties van hun leerlingen. De onderzoekers ontdekten bijvoorbeeld, dat leerlingen met dyslexie, die les kregen van een leerkracht met vooroordelen over dyslexie, slechter scoorden op gebied van spelling dan kinderen met een leerkracht die geen of nauwelijks vooroordelen hierover heeft.

Drie manieren om je bewust te worden van jouw vooroordelen

Denken in stereotypen is een evolutionaire ontwikkeling van ons brein: het is dus niet te vermijden. Maar je kunt wél leren om je bewust te worden van je eigen vooroordelen en denken in stereotypen. Vervolgens kun je hier anders mee omgaan.

1 Doe een vooroordelentest
Ben je benieuwd of je zelf vooroordelen hebt? Er zijn verschillende online-tests om jouw vooroordelen in kaart te brengen:

Discriminatie en werkgevers
Vooroordelentest
Onderhuids

2 Leer andere mensen kennen
De contacttheorie is een bewezen manier om vooroordelen en stereotypen bij jezelf en je leerlingen te herkennen en te veranderen. Als je bewust contact zoekt en praat met mensen uit een ‘andere groep’, dan leidt dat in veel gevallen tot wederzijds begrip en meer inlevingsvermogen. Luisteren naar echte verhalen over vooroordelen maakt volwassenen en kinderen bewust van hun onbewuste gedachtepatronen. Hoe pak je dat op school aan? Stimuleer je leerlingen én je collega’s om over hun ervaringen voor de klas of in jullie lerarenoverleg te vertellen.

3 Reageer als je vooroordelen bij anderen ziet
Vooroordelen bij anderen herkennen is makkelijker dan bij jezelf. Zie je dat jouw collega’s of leerlingen anderen benadelen en vermoed je dat dit komt door hun vooroordelen? Maak het bespreekbaar zonder te oordelen of straf uit te delen. Bedenk dat de ander zich zeer waarschijnlijk niet bewust is van zijn of haar gedrag.

Meer lezen?

Kimberley Lek promoveerde in september 2020 op haar onderzoek naar de voor- en nadelen van docentoordelen en toetsresultaten in de overgang van PO naar VO. Meer hierover lees je in het achtergrondartikel ‘Who knows best, the teacher or the test’ op poraad.nl

Praten jullie op school over vooroordelen? Heb je een tip voor je collega’s?
Laten we elkaar helpen. Deel je reactie via onderstaand formulier.

1 REACTIE

  1. Om echt iets te veranderen voor morgen ga ik me hard maken, ik ben niet in het onderwijs maar uitleg over het onbewust Systeem hoort in het onderwijs allereest voor leerkrachten. Mijn jeugd heeft heel mijn leven bepaald ben nu 60 jaar hoe triest is dat en allemaal onbewust net als bij vele. Het is ontzettend belangrijk dat we zouden weten van dit onbewust Systeem, zoveel mensen die coachen dan zijn we te laat preventief hier iets aan veranderen betekent op school iets veranderen. Zodat er veel minder psychische en lichamelijk problemen zijn, en zelfs minder discriminatie, criminaliteit en misbruik. Het zit allemaal in onze basis, je wordt er mee opgezadeld en omdat ik niet mee kon op school werd ik gepest. En de leerkracht indertijd deed er nog een schepje bovenop, ik was niet schoolrijp. Dat is in mijn hoofd blijven zitten en in mijn bewustzijn opgeslagen en dat heeft mijn leven gevormd. Vandaar mijn drive om dit in het onderwijs te gaan uitleggen, het is nodig, het is de basis om gelukkig te kunnen zijn en dat werd mij al afgenomen voor ik 10 jaar oud was. Dit Systeem in het onderwijs, zelfkennis en meditatie of ademhalingsoefeningen zou een verplicht vak mogen zijn. Had ik dit op school geleerd dan had ik dat wel begrepen. LIefs Jolanda.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf hier je reactie
Vul hier je naam in

Meer van deze auteur

Gerelateerd

Advertisment

Meest gelezen

Top 5 online toets- en quiztools

Wil je de les meer pit geven? Of misschien extra oefeningen bieden? Met digitale toets- en quiztools kan het allemaal. Er zijn er alleen zoveel...

8x creatieve tips om tafeltjes oefenen

1 x 8= 8, 2 x 8 = 16, 3 x 8 = 24 en ga zo maar verder. Het eindeloos oefenen van tafeltjes...

Coronaproof de feestdagen door

Kan Sinterklaas naar school komen? Doen we het kerstdiner in de klas? We zijn allemaal druk bezig met de voorbereidingen voor de gezellige wintermaanden:...