De leesvaardigheid van scholieren daalt en de kloof tussen sterke en zwakke lezers groeit; er is sprake van PISA-paniek. Lezen staat daarom weer in het middelpunt van de belangstelling. Hoe kunnen we kinderen en jongeren weer meer en beter laten lezen?
Lezen leeft! Om het leesniveau in Nederland (weer) omhoog te krijgen, buitelen verschillende initiatieven en ideeën over elkaar heen. Sommigen willen het leesonderwijs vormgeven zoals in Ierland of in Finland, waar goede (lees)resultaten worden behaald. Anderen zoeken het dichterbij. Zo bieden de nieuwe kerndoelen voor het basis- en voortgezet onderwijs nu meer ruimte voor lezen en literatuur. Er ontstaan nieuwe leesinitiatieven. Denk aan Stichting Lezen met lezeninhetpo.nl en de Taalunie met Rijketeksten.org, en nieuwe oplossingen worden voorgesteld. Van ‘laat de jeugd lekker lezen wat ze willen’ tot ‘bied kinderen juist niet voor de hand liggende teksten aan’. En van ‘lees vooral voor’ tot ‘verbind lezen met wereldoriënterende thema’s’ of ‘geef gewoon goed les over leren lezen, want dat helpt je bij het begrijpen van teksten’.
Hoe dan ook, scholen moeten en zullen hun focus verleggen naar (nog) meer lezen om het leesniveau onder basis- en middelbarescholieren te verbeteren. We spreken hierover met Marjolein Korstanje en Marleen van Rossum, twee van de conceptauteurs van de nieuwe Taal actief voor zowel taal, spelling als tekstbegrip.
Hoe krijgen we de kinderen weer aan het lezen?
‘We zouden willen dat we hierop een simpel antwoord konden geven. Maar als het simpel zou zijn, hadden we met elkaar “de oplossing” allang gevonden. Het is niet het een of het ander, er is een gecombineerde aanpak nodig.’
Waaraan denken jullie bij een gecombineerde aanpak?
‘Kinderen een rijke leesomgeving bieden is een van de eerste dingen waar we aan denken. Als kind valt er van alles te ontdekken op leesgebied. Bijvoorbeeld over welke onderwerpen je kunt lezen, van welke schrijvers je iets kunt lezen en welke tekstgenres er zijn. Ook kun je onderzoeken waarom je zou lezen en op welke momenten en op welke plekken jij het liefst leest. Verder merk je dat je soms snel moet lezen en soms traag mag lezen, en dat dat blijkbaar afhangt van je leesdoel. Ook ontdek je dat je soms meer teksten moet lezen, bijvoorbeeld voordat je je mening vormt. Soms merk je dat je ineens meer teksten wílt lezen – gewoon voor de lol. Je snapt steeds beter dat je soms ook iets móet lezen, ook al heb je er misschien geen zin in, denk aan een bijsluiter of aan tekst op een waarschuwingsbord. Een rijke leesomgeving helpt bij deze ontdekkingstocht en vergroot je leeservaring.’
Hoe bied je dan een rijke leesomgeving?
‘We pleiten in de eerste plaats voor rijk gevulde boekenkasten, steeds wisselende thematafels en uitpuilende boekenkisten voor zowel leerkrachten als kinderen. Denk ruim bij het samenstellen van een gevarieerde collectie: lees-, kijk- en luisterteksten, verhalende en informatieve teksten, digitale bronnen en teksten in andere talen. Bied kinderen ook teksten aan waar ze zelf niet zo snel aan denken. Waarom zou je als kind uit jezelf een bijsluiter of een productverpakking lezen, een tekst over rechtspraak in Nederland, een verhaal over een robot, een website met campingreviews, een toneelstuk over een erfenis, de notulen van de leerlingenraad of een gedicht over niet-bestaande dieren? Toch zijn het allemaal teksten die je als kind in jouw leefwereld kunt tegenkomen. Hoe lees je die teksten? Wat hebben die teksten jou te bieden?’
Wat moet er nog meer gebeuren?
‘Maak op het rooster veel ruimte voor lezen. Niet alleen voor voorlezen en vrij lezen, maar juist ook voor het sámen lezen, denken en praten over teksten. Rijke teksten zijn daarbij heel belangrijk. In rijke teksten ontdekken kinderen dat in een tekst veel meer “verborgen” zit dan na een eerste keer lezen lijkt. Zo’n gezamenlijke leesontdekkingstocht verhoogt niet alleen het tekstbegrip, maar ook het leesplezier. Bied daarnaast opdrachten die zowel lagere als hogere denkvaardigheden stimuleren: de zogenaamde LOTS- en HOTS-opdrachten. Deze helpen om tot dieper tekstbegrip te komen. Onder begeleiding van de leerkracht leren de kinderen zo samen denken en praten over de tekst.’
Dit was deel 1 in de serie over Tekstbegrip. Deel 2 verschijnt volgende maand op Onderwijs van Morgen. Hierin praten we verder over de kracht van rijke teksten.
