‘Heb ik wel alles geleerd wat ik moet weten?’ In de aanloop naar de eindexamens leven dit soort vragen sterk onder scholieren. Jasper Piersma, eindredacteur bij NOS Stories, ziet via de Eindexamenspreekuren exact welke onzekerheden spelen. Vorig jaar werden de livestreams zo’n 1,7 miljoen keer bekeken. Wat zeggen die vragen én wat kunnen docenten daarvan leren?
Welke vragen stellen eindexamenleerlingen jullie op dit moment het meest?
‘Dat loopt enorm uiteen. We hebben begin deze week alvast een vragenlijst verspreid en daar komt van alles uit. Leerlingen vragen van uitleg van complete hoofdstukken, tot één specifiek onderwerp. Je ziet ook dat bepaalde thema’s steeds terugkomen. Sommige onderwerpen kun je blijkbaar niet vaak genoeg herhalen.
We proberen in die vragen ook een beetje te “scouten”: waar zitten concrete aanknopingspunten om iets goed uit te leggen?’
Gaat het vooral om inhoud of strategie?
‘Dat verschilt per vak en niveau. Bij scheikunde zijn vragen vaak inhoudelijk: leerlingen willen de stof begrijpen. Bij Nederlands gaat het meer om aanpak: hoe pak je een vraag aan en formuleer je een goed antwoord?
Daarnaast zijn er veel praktische vragen, vooral in het begin: hoe stel ik mijn rekenmachine in, mag ik een woordenboek mee, tellen spelfouten mee? Daar hangt soms iets ‘spookachtigs’ omheen: leerlingen zijn bang dat ze iets verkeerd doen wat invloed heeft op hun resultaat.’
Veranderen die vragen naarmate het examen dichterbij komt?
‘Ja, duidelijk. In het begin weten leerlingen gewoon nog niet wat ze te wachten staat en zijn de vragen vooral praktisch. Zodra ze eenmaal een paar examens hebben gemaakt, worden vragen concreter en minder vaag. Vooraf zit de meeste onzekerheid.
Daarom doen we op 7 mei een soort “aftrap” openingslivestream aan het begin van de Eindexamenspreekuren, waarin we juist die praktische dingen uitleggen: wat voor pen moet je gebruiken, hoe zit het met eten en drinken.
Leerlingen kunnen zich daar echt druk om maken. Dan denken ze: straks ben ik degene met de verkeerde pen. Of: iedereen eet een banaan voor ‘goede hersenen’ en heb ik geen banaan bij me … heeft dat invloed? Dat soort dingen.’
‘Iedereen eet een banaan voor ‘goede hersenen’ en heb ik geen banaan bij me …’
Wat valt je op aan de onzekerheden of misverstanden achter die vragen?
‘Er zit veel stress achter. Leerlingen vragen zich af: heb ik alles geleerd wat ik moet weten? Heb ik iets gemist wat mijn docent niet heeft behandeld? Je ziet dat ook terug in discussies in de chats: moeten we dit onderwerp wel of niet kennen? Het lijkt ook toegenomen: Die onzekerheid, heb ik de stof op orde en gaat het lukken?’
Zie je terugkerende denkfouten of patronen?
‘Niet zozeer denkfouten, wel steeds dezelfde vragen en twijfels. Bijvoorbeeld over wat wel en niet geleerd moet worden.
Wat ook meespeelt: leerlingen zijn ineens meer op zichzelf aangewezen. Ze zitten niet meer alleen in de structuur van school, maar gaan zelfstandig studeren richting het examen.
Online speelt daarin een grote rol. In appgroepen en op sociale media gaat van alles rond, ook een soort “nepnieuws” over wat je wel of niet moet kennen. Dat verspreidt zich snel, ook tussen leerlingen van verschillende scholen.’
Wat zegt dit over hoe leerlingen zich voorbereiden op examens?
‘De voorbereiding is veel dynamischer geworden. Leerlingen gebruiken massaal online video’s, oefenen met examens en hebben onderling veel contact.
Er is een enorme groei aan aanbod. Steeds meer docenten maken video’s op YouTube of TikTok.
Dat heeft voordelen: leerlingen kunnen vanuit verschillende invalshoeken leren en slimme strategieën oppikken. Maar er zit ook een keerzijde aan. Als je gevoelig bent voor stress, kan het juist versterken wat je online ziet. Wij proberen in het spreekuur altijd dat geruststellende geluid te geven: het komt goed. Je hebt hier jaren voor gewerkt. Laat je niet te veel gek maken door wat je online tegenkomt.’
‘Je hebt hier jaren voor gewerkt. Laat je niet te veel gek maken door wat je online tegenkomt.’
– Jasper Piersma, eindredacteur bij NOS Stories
Wat kunnen docenten leren van de vragen die jullie krijgen?
‘Leerlingen durven bij ons vragen te stellen die ze misschien niet aan hun eigen docent stellen, bijvoorbeeld over praktische zaken of stress. Dat laat zien dat daar ruimte voor nodig is in de klas.
Creëer momenten waarop leerlingen dit soort vragen kunnen stellen. Ook herhaling is belangrijk: leerlingen willen dingen vaker horen, zeker rond examens.
Een vragenuurtje vlak voor de examens helpt: leerlingen kunnen daar alsnog vragen stellen die ze eerder niet durfden.’
Tot slot, wat hopen jullie dat leerlingen zelf meenemen uit de Eindexamenspreekuren?
‘Dat we een soort laatste check zijn: zit je op de goede weg, heb je het meeste goed geleerd?
We proberen niet om in één uur alle stof opnieuw uit te leggen, maar vooral om dingen te verhelderen. Bijvoorbeeld: hoe lees je een vraag goed? Hoe formuleer je een antwoord of voorkom je tijdnood?
En misschien wel het belangrijkste: een stukje geruststelling. Dat leerlingen vertrouwen hebben dat ze het gaan halen.’
Meer praktische handvatten, achtergrondinformatie en interviews over de eindexamens vind je op de themapagina.
