Het Fries krijgt een stevigere plek in het onderwijs: alle kinderen in Friesland moeten de taal op school gaan leren en gebruiken. Dat hebben de Provinciale Staten onlangs unaniem besloten. In dit artikel, dat eerder in Praxisbulletin verscheen, lees je hoe scholen al langer werken aan een rijk Fries taalaanbod. Ook deelt leerkracht Suzanne Seepma inspirerende tips voor de praktijk.
Suzanne Seepma is leerkracht van groep 7/8 op CBS de Oanrin in Twijzel. Daarnaast studeerde ze op het moment dat dit artikel verscheen aan de lerarenopleiding Fries aan NHLStenden in Leeuwarden.
In 2030 wil de Provinsje Fryslân alle scholen een A-profiel kunnen toekennen. Zo’n A-profiel houdt in dat een school aan alle eisen voldoet: een volledig Fries onderwijsaanbod, gericht op Fries verstaan, lezen, spreken en schrijven.
De provincie vindt het belangrijk dat elk kind in Fryslân de kans krijgt Fries te leren en heeft om die reden Taalplan Frysk 2030 in het leven geroepen. Met dit project brengt de provincie per school in kaart welke kerndoelen de school aanbiedt voor het vak Fries. Deze kerndoelen zijn weer vertaald naar Taalplan Frysk-profielen. Elke vier jaar vindt er een schoolbezoek plaats waarop het profiel wordt gebaseerd. Met het profiel in de hand formuleert de school een ambitie voor de komende vier jaar.
Praat maar Fries, of niet?
De verdeling van Friestaligen en niet-Friestaligen binnen de provincie Friesland loopt enorm uiteen. In het noordoosten is er duidelijk een betere beheersing van het Fries dan in de rest van de provincie. Vooral het zuidoosten blijft achter. Het lijkt een flinke uitdaging om voor de hele provincie hetzelfde doel te halen.
Ook tussen scholen zijn er verschillen. Op drietalige scholen is er bij instructies sprake van Fries en Engels als voertaal. Bij andere scholen worden er losse lessen Fries en Engels gegeven. Ten slotte zijn er scholen die weinig tot niets doen aan de Friese taal – wellicht omdat er te weinig kennis is van de taal of omdat er simpelweg niet genoeg tijd voor wordt vrijgemaakt.
- Fries is een officiële taal.
- Inwoners van Friesland hebben recht op het vak Fries in het onderwijs. Scholen zijn verplicht het aan te bieden.
- Het vak Fries kan onderdeel zijn van het eindexamenpakket in het voortgezet onderwijs.
- Ongeveer veertig procent van de Friezen spreekt thuis Fries.
Een Friese les
Het vak Fries richt zich op de domeinen spreken, luisteren, lezen en schrijven. Je kunt er natuurlijk voor kiezen om aan één domein te werken, maar meestal kom je uit op een combinatie van domeinen. Denk aan het voorlezen van een Fries verhaal en er vervolgens een opdracht bij geven, of de kinderen in projectvorm laten werken aan een stukje Friese geschiedenis.
Er is steeds meer materiaal voor handen. Zo is er de online methode Spoar8 van Afûk, waarin veel projectmatig materiaal klaarstaat, en de website 11en30.nu waarmee je de Friese geschiedenis induikt. Er zijn ook toneelleesboekjes onder de naam Praat mar toaniel; deze laten de kinderen op laagdrempelige wijze in het Fries lezen.
In de onderbouw wordt voornamelijk gewerkt aan de domeinen spreken en luisteren. Maar voor groep 3/4 is er ook een leeslijn en de letterdoos Lear de lûden van Heutink, om de kinderen de Friese klanken te leren lezen en spellen.
Op taalplan.frl kun je een brochure downloaden met alle beschikbare materialen voor het primair onderwijs.
Tips voor de praktijk
Het is soms best lastig om roostertijd aan Fries te besteden. We kennen allemaal de dagen waarop de tijd lijkt te vliegen. Maar verzorg de dagopening eens in het Fries of houd een kringgesprek in het Fries, geef instructie in het Fries bij geschiedenis, aardrijkskunde, Engels of rekenen. Met eenvoudige aanpassingen kom je een heel eind! Het is belangrijk dat we samen genieten van deze mooie taal en ’m trots doorgeven.
Verdeel de elf Friese steden eens onder de kinderen.
Laat hen alles over de stad opzoeken en verwerken in een poster.
Tip van een collega-leerkracht in groep 7/8: sluit aan bij de kinderen! Deze leerkracht werkt in het Bildt, een streek in het noorden van Friesland waar Fries niet altijd de thuistaal is. Toch geeft hij Friese lessen en speelt dan in op het Bildtse dialect. Dat spreekt de kinderen in zijn groep erg aan! Op die manier bereikt hij het belangrijkste doel van Fries op school: een positieve houding ten opzichte van de Friese taal.
Dit artikel is eerder verschenen in Praxisbulletin.
