In 2024 leefden volgens de meest actuele cijfers van het CBS 92.700 kinderen in een huishouden onder de armoedegrens. Geldzorgen thuis kunnen invloed hebben op het welzijn en de schooldag van leerlingen. Hoe herken je mogelijke signalen en hoe kan je als school passende hulp bieden? In dit artikel lees je wat je kunt doen.
Geldzorgen raken het hele gezin. Er kan bijvoorbeeld te weinig geld zijn voor eten, of de stress thuis kan oplopen. Dat kan het voor een leerling moeilijker maken om zich te concentreren of huiswerk te maken. Ook kunnen schoolreisjes, sport en andere activiteiten buiten bereik zijn. School kan een vertrouwde plek zijn waar leerlingen terechtkunnen en waar ze mee kunnen doen.
Herken mogelijke signalen op tijd
Op tijd passende hulp bieden kan helpen voorkomen dat problemen groter worden. Het lastige is dat armoede niet altijd zichtbaar is. En signalen kunnen ook een andere oorzaak hebben. Trek daarom niet te snel conclusies, maar probeer zorgvuldig met ouders en leerlingen in gesprek te gaan.
Het Nederlands Jeugdinstituut noemt onder andere de volgende mogelijke signalen van armoede:
Signalen bij leerlingen
- Slecht passende kleding, zoals te kleine schoenen, of geen winterjas of gymkleding.
- Gedrags- en ontwikkelingsproblemen, bijvoorbeeld moeite met concentratie.
- Een stille of teruggetrokken houding of juist een kort lontje.
Signalen bij ouders
- Niet betalen voor een schoolreisje of andere activiteiten.
- Niet meedoen aan activiteiten op school, zoals de ouderavond of tienminutengesprekken.
- Gezondheidsklachten of psychische problemen.
Geen van deze signalen bewijst dat er sprake is van armoede. Vraag rustig door en bespreek wat je opvalt zonder te oordelen. Het Nederlands Jeugdinstituut geeft tips om armoede te signaleren en bespreekbaar te maken.
3 tips: zo kan je helpen
1. Zorg voor een duidelijke aanpak
Met een duidelijke aanpak weet het team hoe het signalen bespreekt en waar gezinnen terechtkunnen. De handreiking Omgaan met armoede op scholen biedt hiervoor handvatten. Denk aan de volgende punten:
- Bespreek hoe je mogelijke signalen herkent en maak afspraken over wat teamleden ermee doen.
- Spreek af wie met leerlingen en ouders in gesprek gaat en hoe je daarbij vertrouwen opbouwt.
- Overweeg training voor leraren om armoede te herkennen en bespreekbaar te maken.
- Breng kosten in kaart die deelname aan lessen en activiteiten in de weg kunnen staan.
- Zorg voor voldoende tijd om met leerlingen en ouders te praten.
- Informeer het team over de aanpak en bespreek geregeld of die nog werkt.
2. Houd schoolkosten laag
Door schoolkosten waar mogelijk laag te houden, voorkom je dat leerlingen niet kunnen meedoen.
- Bespreek vooraf welke kosten er zijn en kijk waar die omlaag kunnen.
- Informeer ouders over eventuele betalingsregelingen en vergoedingen.
- Denk ook aan praktische voorzieningen, zoals een weggeefkast of gratis menstruatieproducten.
De ouderbijdrage voor extra activiteiten zoals schoolreisjes en sportdagen is vrijwillig. Ook als ouders hiervoor niet betalen, mogen hun kinderen altijd meedoen. Meer informatie over de vrijwillige ouderbijdrage vind je op de website van de Rijksoverheid.
3. Bied aanvullende ondersteuning
Hulp hoeft niet altijd te bestaan uit vergoedingen of verlaagde schoolkosten. Soms helpt het al als een gezin weet waar het terechtkan. De mogelijkheden verschillen per gemeente.
- Informeer ouders over financiële ondersteuning en hulp in hun gemeente.
- Bespreek met ouders welke hulp bij hun situatie past.
- Maak afspraken met organisaties in de wijk of regio en verwijs gezinnen zo nodig warm door.
De Rijksoverheid geeft een overzicht van hulp voor kinderen via gemeenten en stichtingen.
Samen werken aan kansengelijkheid
Een school kan armoede niet oplossen, maar wel bijdragen aan kansengelijkheid. Door geldzorgen zorgvuldig bespreekbaar te maken, drempels weg te nemen en gezinnen waar nodig met hulp te verbinden, help je leerlingen om op school mee te doen.
