“Ik vind wiskunde leuk omdat het gemakkelijk is en omdat ik later ruimtevaart ingenieur wil worden.” “Ik vind wiskunde niet leuk, maar ik doe mijn best omdat mijn ouders zeggen dat het belangrijk is.” Hoe een leerling denkt over een vak en de leerstof is belangrijk voor de motivatie. Eerder lazen we al over de motivationele opvattingen van leerlingen. In de vorige aflevering gingen we in op de negatieve opvattingen. Nu richten we ons op de positieve opvattingen.
Uit onderzoek van hoogleraar onderwijskunde Monique Boekaerts blijkt dat leerlingen die de leeractiviteit denken aan te kunnen, minder afhankelijk zijn van aanmoedigingen en beloningen. Dit geldt ook voor leerlingen die het vak en de daarbij behorende vaardigheden belangrijk vinden. Veel leerlingen voeren taken alleen maar uit omdat ze een beloning verwachten (operante conditionering). Deze motivatie is niet zo krachtig, want als zij te horen krijgen dat de toets niet doorgaat, haken ze onmiddellijk af. Er komt immers geen beloning voor hun inzet.
Helaas zijn niet alle leerlingen intrinsiek gemotiveerd en moet je als leraar je ook richten tot de minder gemotiveerde leerlingen. Het is belangrijk te weten dat het klassenklimaat en de manier waarop je omgaat met de leerlingen hun motivatie positief of negatief beïnvloedt. Wanneer het klassenklimaat competitief is, zal bij een deel van de leerlingen stress optreden, omdat zij menen dat de gestelde eisen hun competentie te boven gaat. De Amerikaanse psycholoog Richard Lazarus stelt dat de interpretatie van de zwaarte van de taak in relatie tot de eigen mogelijkheden die bij een deel van de leerlingen een stressrespons opwekt. Deze stressrespons legt dan beslag op een deel van het werkgeheugen, waardoor een leerling niet meer volledig kan functioneren.
Om dit scenario te voorkomen, is het belangrijk dat de docent inzicht heeft in de motivationele opvattingen van zijn of haar leerlingen. De docent kan dan ingrijpen en deze opvattingen bijstellen. Monique Boekaerts heeft hiervoor een aantal adviezen, zoals de leerling ervan overtuigen dat hij of zij de taak best aankan. Lees hierover meer in de bijlage.
