Meer over het brein: inleiding

8

We weten steeds meer van het functioneren van het menselijk brein. Deze kennis kan voor een revolutie zorgen in de dagelijkse onderwijspraktijk. Als we meer weten over de werking van de hersenen, dan weten we meer over hoe leerlingen leren en waarom er verschillen in het leervermogen van leerlingen zijn. En wat voor gevolgen dit heeft voor lesgeven en toetsen. De komende weken komt steeds een ander aspect van de werking van het menselijk brein aan bod. Daarbij wordt ingegaan op de praktische toepassing van deze kennis voor het lesgeven.

Eerst een paar handige definities. De ‘biologische definitie’ van intelligentie is: het vermogen van neuronen om onderlinge verbindingen aan te maken in reactie op invloeden uit de omgeving. Verschillen in intelligentie worden veroorzaakt door de combinatie van omgevingsinvloeden en het erfelijk bepaalde vermogen om snel nieuwe verbindingen tussen neuronen aan te leggen. Onder leren verstaan we uitbreiding van het vermogen om te komen tot intelligent gedrag (=adequate interactie met de omgeving). Onder leervermogen verstaan we de mate waarin een individu in staat is nieuw intelligent gedrag te verwerven.

Mensen verschillen onderling in leervermogen. Hiervoor is een biologische verklaring: vermoedelijk maakt de ene mens gemakkelijker dendrieten aan dan de andere en verschilt ook de kwaliteit van neurotransmitters. Dit betekent dat niet iedereen hetzelfde niveau van intelligent gedrag kan bereiken. Ook de sociale achtergrond kan een rol spelen. Kinderen die verwaarloosd worden of opgroeien in een minder stimulusrijke omgeving ontwikkelen in hun kinderjaren minder neurale netwerken. Het trieste is dat deze achterstand op latere leeftijd niet meer in te halen is.

Mensen worden slimmer door het vergroten van het aantal synaptische verbindingen tussen de hersencellen. Ook belangrijk is dat bestaande verbindingen niet verloren gaan. Volgens neurowetenschappers vindt leren plaats wanneer twee neuronen met elkaar communiceren. Ze zeggen dat neuronen ‘geleerd’ hebben wanneer de ene neuron een boodschap stuurt naar een andere neuron. Het brein is dus een levend, veranderend, evoluerend orgaan dat zich voortdurend aanpast naar gelang de input die het ontvangt, de verwerking ervan en de output die het uitstuurt.

De komende weken komen allerlei interessante aspecten van het menselijk brein aan bod, zoals het korte- en het lange-termijn geheugen, geheugenpaden in het brein en de vraag hoe kennis tot stand komt in het brein. Interessant daarbij is – met deze kennis in het achterhoofd – hoe wij het leren op school zo goed mogelijk kunnen aanpassen op de werking van het brein. Misschien gaan we op een andere manier woordjes leren. En moeten we wel af van de traditionele schooltijden. We zijn benieuwd naar uw reactie.

8 REACTIES

  1. Nee socrates, ik denk niet Jelle Jolles past in het beeld dat dhr. Witteman heeft van ons brein. Dus: helemaal fout, fout, fout wat je hier zegt. De samenleving is verandert, dus het onderwijs moet mee veranderen, dat weet je toch! 😉

  2. We moeten af van het traditionele lesgeven, want hersenonderzoek wijst uit dat (hersenen van) jongeren heel goed dingen kunnen leren en onthouden, maar dat zij nog niet goed kunnen plannen, zich aan een planning kunnen houden en zelfstandig kunnen werken. Dus dat traditionele onderwijs zoals dat in het studiehuis en bij het competentiegericht onderwijs gepropageerd wordt, moet op de helling. Dat blijkt helemaal niet goed te werken. Jongerenhersenen werken het best als de docent een goede structuur aanbiedt, dingen voordoet en voorkauwt, de stof geïsoleerd bespreekt en duidelijke uitleg geeft. Vandaar: weg met het nieuwe leren en leve de moderne onderwijsvormen!

  3. Als hoofdredacteur heb ik enkele reacties bij dit artikel verwijderd, omdat deze persoonlijk op de schrijver van het artikel zijn gericht. Ik wil benadrukken dat deze blog bedoeld is voor inhoudelijke discussie. Alle reacties – positief of negatief – zijn daarbij meer dan welkom. We trekken echter een grens bij reacties waarin de discussie niet langer gaat over de inhoud van het artikel, maar op de persoon gericht is. Deze reacties zullen worden verwijderd. Mocht u iemand van de redactie persoonlijk willen aanspreken, dan kunt u een mail sturen.

  4. Docent geschiedenis – Gek genoeg ben ik het eens met je reactie. Ik praat vanuit een andere “scientific community” dan Jelle Jolles. Ik ben onderwijskundige en deze wetenschap baseert zich op empirisch onderzoek. Ik ben een bewonderaar van Jelle Jolles en ik volg zijn onderzoeken nauwgezet. Maar Jelle is een hersenwetenschapper. Wij onderwijskundige en onderwijspsychologen zijn buitengewoon geïnteresseerd in de bevindingen van deze nieuwe jonge wetenschap. Eens, in de nabije toekomst zullen de resultaten van de beide scientific communities elkaar beïnvloeden en samenvallen.

  5. Yvonne @ Koos van Harmelen
    Aanmelden voor de nieuwsbrief kun je via de link “aanmelden nieuwsbrief”, zie menu rechtsboven van deze pagina.

LAAT EEN REACTIE ACHTER