de biologie van agressie – pesten deel 1

28

Wat speelt er zich af in het brein van iemand die door een nare opmerking tot razernij wordt gebracht? Waarom worden sommige kinderen jarenlang gepest, terwijl andere kinderen daar helemaal geen last van hebben? Kortom: hoe werkt ons brein als het om haat en liefde gaat?

 

 

 

 

Volgens Paul D. McLean (1990) spelen haat en liefde zich af in de oudere delen van ons brein. Het oudste deel, de hersenstam, delen we met de reptielen. Het is een oud systeem, wel 500 miljoen jaar oud. Het toverwoord bij dit brein is veiligheid (D. Narvaez, 2008). 200 miljoen jaar geleden ontwikkelde zich het limbisch systeem bij de zoogdieren. Dit was een geweldige stap in de evolutie, omdat zoogdieren een systeem ontwikkelden waarmee zij hun overlevingskansen vergrootten door zich sociaal met elkaar te verbinden.  Dus: samen ben je sterk. Het toverwoord hier is verbondenheid.

 

 

Veel later pas, zo’n 100.000 jaar geleden, ontstond de mens die wat het brein betreft een enorme sprong voorwaarts maakt. Bij de voorouders van de mens ontwikkelde zich in de loop van de evolutie de hersenschors of neocortex. En om de geschiedenis af te maken: de moderne mens (homo sapiens sapiens) ontstond toen de eerste mensen zichzelf begonnen te zien als aparte entiteiten binnen hun wereld. Om het heel mooi te zeggen: de mens maakte zich los van de totaliteit van het zijn en zei IK. In sommige religies ziet men hierin  het begrip van de erfzonde, een zonde van hoogmoed die de eigen identiteit plaatst naast die van het Universum (= God). Uit opgravingen blijkt dat er toen ook een besef van een hiernamaals ontstond, want men ging de doden begraven en gaven hen geschenken mee voor een toekomstige wereld. Het toverwoord bij de neocortex is creativiteit.

 

Waarom vertel ik dit allemaal? Om de mens te begrijpen, moet je zijn ontwikkeling in de tijd begrijpen. Ik leg het uit met behulp van de evolutieleer. Maar ik begrijp de gevoeligheden van mensen die ervan overtuigd zijn dat een hogere macht de mens en het universum heeft geschapen. Ik neem hier geen standpunt in. Als wetenschapper ga ik uit van de harde bewijzen van de evolutieleer, maar als mens ben ik in staat de logica van de linkerhersenhelft te verbinden aan de creatieve en soms ongerijmde producten van mijn rechterhersenhelft. Meer over linker- en rechterhersenhelft vindt u hier. 

 

Terug naar het pesten. Waarom wordt er gepest? Is er een oplossing? We vervolgen dit verhaal in een tweede artikel over Pesten.

 

Henk Witteman gaat in augustus beginnen met de serie over Perceptuele stijlen, waarvan u de inleiding hier al kunt lezen. 

28 REACTIES

  1. Heel goed dat er nu wat artikelen komen over pesten. Ik geef les in groep 7 en het lijkt wel of pesten steeds erger wordt. Zelf denk ik dat het iets met gamen te maken heeft. Vroeger werd er ook gepest. Maar nu is het vaak zo gemeen. Ik ben benieuwd naar de reacties andere mensen uit het onderwijs.

  2. Dit is een hele goede onderneming. Ik ben benieuwd naar de andere artikelen. Ik heb het vroeger zelf mee gemaakt. Nu in mijn werk zie ik ook veel, dus ik laat me verrassen met wat er komt.

  3. Als onderwijsman heeft pesten mij regelmatig bezig gehouden. Daarbij: wat maakt dat een leerling mikpunt van pesten wordt. Ik heb eens een leerlinge die onder pesten leed kunnen helpen. Dat heeft geresulteerd in een artikel (http://www.faalangst.nl/media.php?subaction=showfull&id=1160404372&archive=&start_from=&ucat=2&). Daarnaast ben ik er door deelname aan familie-opstellingen achter gekomen dat bij pesten ook een problematiek in het familiesysteem oorzaak kan zijn. Wat daarbij meespeelde was dat het kind haar moeder teveel moest steunen en daardoor zich niet meer kon verweren in de kinderwereld. Pesten zal ongetwijfeld een complexe problematiek zijn waarbij vele oorzaken mogelijk zijn. Wat in mijn ervaring ook een rol speelt is de manier waarop een leerling gedrag van een andere etiketteert. Als je gewend bent aan elkaar plagen (van huis uit) dan ben je weerbaarder dan als dat thuis nooit gebeurd is. Wat te denken van twee meisjes (afgelopen jaar meegemaakt) waarbij bij de een iedereen in de familie beroepsmilitair is en het meisje zich prima staande weet te houden op het voetbalveld en bij de ander in de familie filosofen, biologen voorkomen, waar nooit een onvertogen woord wordt gebruikt en die zelf viool speelt. Deze meisjes begrepen elkaar niet omdat ze in een andere wereld leefden. En met name het tweede meisje was zeer ontdaan als de eerste af en toe ‘trut’ tegen haar zei, iets wat ze zelf al gewoon was gaan vinden. Verschil in referentiekader kan dus ook een belangrijke rol spelen. En juist in een klas komen die verschillen bij elkaar. Ik ben wel benieuwd wat er met de hersenen aan de hand zou kunnen zijn.

  4. Uiteraard ben ik benieuwd naar de opvolging van Henk Wittemans tweede artikel over pesten. Ik ga ervan uit dat dit eerste artikel slechts een inleiding is die je reeds kan terug vinden bij George Smits (NL), maar ook in trainingsprogramma’s die gebasserd zijn op Zwitserse en Amerikaanse opleidingsexperten: het structogram (www.vierkant.be). Tijdens de recente conferentie rond conflictbeheersing op school te Antwerpen had Gie Deboutte (BE), naast George Smits, een interessante bijdrage hoe met deviant gedrag om te gaan in de klas, de school. Op de website van het Vlaams ministerie van Onderwijs en Vorming kan je onder de term ‘anti-sociaal-gedrag’ een 200 pagina tellend basiswerk downloaden. http://www.ond.vlaanderen.be/antisociaalgedrag/pgs/090310_pesten-volledig.pdf Alvast veel leesgenot.
    Wie het wel en wee van het Vlaamse platform van organsiaties die handelen over pesten op school wil volgen kan beslist afstemmen op http://www.kieskleurtegenpesten.be
    Ik ben benieuwd of Henk Witteman enkele verwachtingen kan inlossen met de volgende artikelen van zijn hand.

  5. Wederom een mooi initiatief mijnheer Witteman. Van mijn kant een vraag. Wordt er tegenwoordig gemener gepest dan vroeger wat Eugenie schrijft? En heeft gamen daar iets mee te maken? Vroeger werd er vaak gescholden om te pesten: vuurtoren, brillejood, puistekop, dikzak etc.

  6. Francine Hendriks, De Weerd Gio, Bernhard Schut e.a. Bedankt voor jullie reacties. Ik neem ze mee in de volgende artikelen en kom er zeker op terug. Blijf schrijven en stel problemen aan de orde. Henk

  7. We kregen een mail binnen van Janine die ons verzocht het volgende te plaatsen.
    “Ik was leerling van een school in Leiden. Daar werd ik in de eerste jaren erg gepest door een aantal meiden. Ik kreeg te horen dat il er niet uitzag, verkeerde kleren aan had en veel te dik was. Ik heb er vreselijk onder geleden. Ik had echt een minderwaardigheidscomplex en gedroeg mij als een schuw vogeltje. Het is allemaal redelijk goed gekomen, omdat ik een man ontmoette die mij mijn zelfrespect terug gaf. Maar nu zit ik in de rats omdat ik bang ben dat mijn dochter als ze straks naar school gaat hetzelfde zal, overkomen. Mijn hart draait om als ik daaraan denk. Ik ben blij dat u dit onderwerp aan de orde stelt, want er is veel leed bij veel kinderen. Hoe meer aandacht u hieraan geeft, hoe meer kans dat mensen zich hiervan bewust worden.

  8. Een lezer wilde weten hoe hij kon zien of zijn zoon werd gepest. Volgens Steve Biddulph, een beroemde Australische gezinpsycholoog met je alert worden bij de volgende zaken:
    1. Het kind heeft onverklaarbare blauwe plekken.
    2. Hij vertoont stress-verschijnselen.
    3. Hij gaat angstig naar school, neemt andere routes.
    4. Zijn schoolprestaties gaan achteruit.
    5. Hij komt vaak hongerig thuis (boterhammen afgepakt).
    6. Hij vraagt om of steelt geld (om pestkop te betalen).
    7. Hij heeft weinig vrienden.
    8. Hij wordt zelden gevraagd voor feestjes.
    9. Hij vertoont teruggetrokken gedrag.
    10. Hij stottert.
    11. Hij is prikkelbaar, humeurig, boos, huilerig.
    12. Hij plast in bed of schreeuwt in slaap.
    13. Hij wil niet zeggen wat er aan de hand is.
    Als u enkele van deze verschijnselen bij uw kind constateert, wees dan op uw hoede!

  9. Mijn ervarringen met gelukskunde in relatie tot pesten:
    De grote crux van gelukskunde is dat de kids leren en leren ervaren dat ze er mogen zijn zoals ze zijn. De x faktor les dus. Ik geef je enkele reakties van kids die het heel goed doen nu.

    Roelof (14)
    ‘In de eerste was ik heel zenuwachtig als ik voor de klas moest komen. Ik dacht altijd dat ik iets fout zou doen en dan voor schut zou staan. Alleen al bij de gedachte kreeg ik zo’n rode boei! Maar door gelukskunde heb ik veel meer zelfvertrouwen gekregen. Ik bedenk me steeds dat het niet erg is om nerveus te zijn en dat werkt écht. Ik heb ook een paar nieuwe vrienden gekregen. We bespreken onze problemen in de les met elkaar. Daardoor heb ik ze zo goed leren kennen dat ik ze echt vertrouw. Nu deel ik dingen met hen die ik anders aan niemand had durven te vertellen.’

    Yassin (14)
    ‘Het belangrijkste dat ik tot nu toe heb ik geleerd is hoe ik me kan ontspannen. Dat is handig, vooral als je veel stress hebt voor een proefwerk of zo. In plaats van me zorgen te maken, probeer ik nu alleen maar aan leuke dingen te denken. Dat helpt. En het is makkelijker geworden om over problemen te praten, ook buiten de lessen om. Een tijdje geleden is een buurmeisje van me overleden. Ik vond dat heel moeilijk. Toen ik daar op school over vertelde, voelde ik me beter. Zonder de geluksles had ik dat misschien niet gedaan

    Leslie (14)
    ‘In de eerste was ik een heel stil meisje. Nu praat ik veel meer, en ik ben ook vrolijker. Ik denk omdat ik nu weet dat ik problemen niet moet wegstoppen, maar ze moet bespreken. Door wat we bij gelukskunde hebben geleerd, vind ik het makkelijker om mezelf te zijn. Je merkt het ook bij de rest van de klas: we hebben het hele jaar niet één keer ruzie gehad. De sfeer is door de lessen relaxter geworden

    Bo (15)
    ‘Bij gelukskunde heb ik geleerd dat iedereen anders is. Nu durf ik meer mezelf te zijn. Dat geeft me zelfvertrouwen. En op de momenten dat ik me wat minder voel, weet ik hoe ik dat goede gevoel kan terughalen. Een leuke opdracht vond ik om met je ouders te bespreken wat je gelukkig maakt. Van mijn vader hoorde ik toen allemaal dingen over vroeger die ik helemaal niet wist, hoe ik als kind was en zo. Ook mijn klasgenoten heb ik op een heel andere manier leren kennen

    Rianne (14)
    ‘De eerste les moesten we als huiswerk thuis een vervelend klusje doen. Ik heb toen de bedden afgehaald, zonder dat mijn moeder het wist. De bedoeling was te ontdekken dat je je na iets vervelends toch opgelucht en tevreden kunt voelen. En dat was ook zo. Door de lessen gelukskunde heb ik het idee dat ik een ander iemand word. Voorheen was ik vaak niet op mijn gemak. Nu denk ik: laat maar zitten, het maakt niet uit wat anderen van me denken. Ik voel me daar écht gelukkiger door.’

  10. Theo Wismans. Ik ben onder de indruk van de woorden die de leerlingen zelf gebruiken. Het is duidelijk dat je een open sfeer in de klas breng met gelukskunde. Het zal ook zeker helpen tegen pesten. Ik hoop er nog veel meer van te horen.

  11. Theo, bedankt voor je uitvoerige inbreng. Ik heb inmiddels enkele van je lessen gevolgd en ik kan bevestigen dat het klopt dat de leerlingen het zo beleven als zij zelf zeggen in jouw bijdrage. Je weet dat ik er aanvankelijk wat sceptisch tegen aankeek, maar ik ben helemaal om en ik raad het alle scholen aan. Deze lessen zullen helpen een dam op te werpen tegen pesten, omdat ze leerlingen leren in een veilige omgeving te reflecteren op hun eigen gedrag. Voor mijn artikel en de les van Theo klik op: http://www.onderwijsvanmorgen.nl/mi-4-intrapersoonlijke-intelligentie

  12. Pas kwam bij mijn dochter de aap uit de mouw. Zij is leerling van een derde klas VMBO en wordt door een aantal meisjes gepest. Ze is zo bang dat ze in de pauzes naar de WC vlucht en daar de de hele pauze blijft zitten. Ze durft het niet aan haar klassedocent te vertellen, omdat ze bang is dan nog meer gepest te worden. Het liefst zou ik haar van school halen, maar wat dan? Waar moet ze dan heen? Ze doet erg haar best en doet het best wel goed. Hierna wil ze naar de HAVO. Wie kan mij raad geven? Het breekt mijn hart haar zo te zien lijden.

  13. John. Ik kan me je verdriet en wanhoop voorstellen. Maar houd moed. Op de een of andere manier slaat je dochter zich er door heen. Ik weet bijna zeker dat ze van plan is na haar eindexamen naar een andere school te gaan. Daar kan ze dan opnieuw en met een schone lei beginnen. Als je nu naar haar school gaat, zal dit misschien wel averechts werken. Het gepest wordt dan alleen maar stiekemer. Wens je dochter veel sterkte.

  14. Eugenie. Het spijt me dat ik zo laat reageer op je vraag of gamen iets te maken kan hebben met pesten. Dit hangt natuurlijk van de games af en vooral hoeveel uren per dag iemand de games speelt. We spreken van een verslaving als er dagelijks minstens 4 uur wordt gespeeld. Wat gebeurt er in het brein van een kind dat veel met geweldadige games speelt?
    Uit een studie uitgevoerd door onderzoekers van het Medisch Centrum van de Universteit van Stanford bleek dat met name de hippocampus bij deze kinderen zich onvoldoende ontwikkelt.
    Hierbij speelt het hormoon ‘cortisol’ een grote rol. Cortisol is een hormoon dat het lichaam helpt om met stress om te gaan (Hart, Gunnar & Cicchetti, 1995). Een overmaat van cortisol belemmert echter de groei van de hippocamus die een belangrijke rol speelt bij het geheugen en emoties

    Gewelddadige computergames brengen soortgelijke reacties teweeg. De adrenaline die door de spanning wordt opgewekt, wordt onderdrukt door cortisol met alle gevolgen van dien. Er kan met name een ernstige beschadiging van de hippocampus optreden.
    Uit Duits onderzoek blijkt dat kinderen geen verschil maken tussen de actuele en de virtuele wereld.
    In de wereld van computergames worden de jonge speler niet alleen blootgesteld aan geweld, maar hij neemt er ook nog actief aan deel. Het kind maakt zelf keuzes die tot geweld kunnen leiden.
    Daarom is er naast de beschadiging van de hippocampus ook nog de morele beschadiging. Zonder de ondersteuning van ouders, leraren en andere verstandige volwassenen worden de lessen van de games geïnternaliseerd: geweld is leuk, geweld moet kunnen, geweld heeft geen negatieve gevolgen, geweld moet.
    Wie nog meer vragen over dit onderwerp heeft kan deze stellen.

  15. Meneer Witteman. Ik heb nog wel een vraag over computergames. Mijn zoon van 14 speelt vele uren per dag. Hij is er echt aan verslaafd. Gaat dit over na zijn pubertijd? Ik ben zo bang dat hij er wereldvreemd door wordt. Wat zijn uw ervaringen? Kan u mij een advies geven?

  16. José Verhoeff. Het is moelijk te zeggen of een computerverslaving overgaat. Verslavingen zitten in de hersenstam, in het reptielenbrein dus, en het is bijna onmogelijk om daar zonder therapie vanaf te komen. Neurowetenschappers zeggen namelijk dat dit deel van het brein cognitief inpenetrabel is. Dit is psychologentaal voor “je kunt er met je verstand in combinatie met je wil niet bijkomen. Dit betekent eigenlijk dat je zoon er op eigen kracht slechts heel moeilijk vanaf te brengen is. Het heeft geen zin om er ruzie over te maken. Als u hem gaat hinderen, zal hij zich des te heftiger vezetten. Ik heb op het ogenblik even te weinig tijd, maar ik beloof je er binnen enkele dagen op terug te komen. Ik zal mijn best doen.

  17. Jose Verhoeff. Ik heb een soortgelijk probleem met mijn zoon van 15 jaar. Die is niet weg te slaan van zijn computergames. k ben een alleenstaande werkende moeder en heb daarbij ook nog wisseldiensten. Hoewel hij voor HAVO geschikt zou moeten zijn, is hij afgezakt naar VMBO KB. Op zich is dit niet erg, maar ik ben bang dat hij nu helemaal niets meer doet. In overleg met mijn ex heb ik daarom besloten hem over de grens in Belgie naar een kostschool te sturen. Het onderwijs is daar veel gedisciplineerder en mogelijk komt hij in zo’n omgeving van zijn verslaving af. Hij zat op een grote Nederlandse school en daar verzoop hij werkelijk. Het leek wel of ze daar gewoon geen interesse in hem hadden.

  18. José Verhoeff. Dit is het vervolg op mijn eerdere reactie:
    Een gewelddadig computerspel suggereert een gewelddadige oplossing voor een probleem en beloont dit. Iemand die vaak genoeg aan dit voorbeeld wordt blootgesteld en zich kan verplaatsen in een karakter dat geweld uitoefent heeft grote kans dit gedrag als een adequate reactie te gaan zien en daarom ook toe te passen. Het spelen van gewelddadige computerspellen kan dus de persoonlijkheid veranderen. Helemaal indien de spellen gespeeld worden op een leeftijd dat de persoonlijkheid nog in ontwikkeling is en niet voldoende alternatieve ervaringen aanwezig zijn om tegenwicht te bieden. Misschien kan de mentor van zijn school helpen. Spreek met hem of haar en leg het probleem voor. Mogelijk kan hij indien nodig contact leggen met plaatselijke hulpverlening.

  19. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat er verschillen zijn gevonden in hersenen van kinderen die worden gepest en kinderen die pesten. Het gaat om bepaalde stoffen die wel of niet aanwezig zijn. Dit geeft het idee dat pesten dus een biologisch-fysiologische oorsprong zou kunnen hebben. De vraag is of dat zo is : mogelijk zijn de verschillen te wijten aan de gevolgen van gepest worden: als je jarenlang uitgelachen en buitengesloten wordt, krijg je daar stress van.
    Het verradelijke met hersenonderzoeken kan zijn dat de omgeving (school en ouders) kunnen denken dat pesten een gegeven is en dat er niet zoveel aan te beinvloeden is. Met als effect dat men met de armen over elkaar blijft zitten.

  20. Alice Vlottes. Het is inderdaad een gevaar dat leerkrachten en ouders pesten als een soort natuurverschijnsel gaan zien, zo van het zit in je of het zit niet in je. Dit komt ook omdat onderzoeken vaak verschillende resultaten laten zien
    Prof. Margriet Sitskoorn spreekt in haar zeer toegankelijk boek Het Maakbare Brein (2006) van drie vormen van plasticiteit. Op de eerste plaats ervaringsonafhankelijke plasticiteit. Delen van de hersenen worden gevormd zonder invloeden van buitenaf onder invloed van de genen. Dit kan betekenen dat het ene kind van nature zich krachtiger kan opstellen tegen bedreigingen of juist niet.
    Ten tweede is daar de ervaringsverwachte plasticiteit. Hier betreft het verbindingen tussen bepaalde delen van de hersenen die zich bij iedereen ontwikkelen zodat basisvaardigheden als lopen en het spreken van taal. Hier valt pesten niet in onder te brengen, omdat er voor deze vorm van plasticiteit zogenaamde “gevoelige” perioden zijn En ten derde is daar de ervaringsafhankelijke plasticiteit. Je brein past zich namelijk aan aan de mogelijkheden en eisen vanuit de omgeving. De hersenen van mensen die veel vioolspelen zijn bijvoorbeeld anders ontwikkeld dan de hersenen van tennisspelers. Onder invloed van ervaringen past het brein zich continu aan (plasticiteit). Een kind dat gepest wordt kan dus kracht ontwikkelen als ze tegen het pesten opgewassen blijkt te zijn vanuit haar genetisch materiaal. Maar een kind dat gepest wordt op een wijze die haar kracht te boven gaat, raakt beschadigd. Dus niet alle gepeste kinderen raken beschadigd, sommigen worden er zelfs sterker door. Soms krijgen kinderen assertiviteirstrainingen. Deze kunnen hun weerstandsvermogen vergroten. Maar dit betekent niet dat daarnee het pesten verdwijnt. Het zal uiteindelijk slechts leiden tot een soort lamarckiaans competitie, waarbij de krachten van pesters en gepesten zullen groeien. Nee, ik zie voorlopig vooral een oplossing in het wegnemen van de oorzaken van deze negatieve competitie zoals ik dit heb beschreven in mijn artikel over intrapersoonlijke intelligentie.

  21. Als ik de reakties en artikelen lees van en over Henk Witteman dan kom ik tot de conclusie dat dit vastgelegd moet worden in bv een reader of een button gekoppeld aan Onderwijsvanmorgen. Een Malmberg module zou nog beter zijn. Rond bv pesten, mi etc. Werkboekje, site etc.
    Malmberg, ruik je kansen.. er is veel belangstelling voor. Ik denk dat het heel droevig gesteld is met de bijscholing van leraren in dit land. Dit zou een heel mooie opmaat zijn om via de kennis bij ovm en malmberg aan de slag te gaan!

  22. Alice Vlottes, ik geloof wel dat wat u zegt waar is. Mijn schoonzusje heeft veel problemen met haar oudste dochter. Die wordt gepest omdat ze wat dik is. Ze gaat nu naar groep 8. Mijn schoonzus werd als kind ook gepest. Ik zie het ook om me heen. Kinderen die gepest worden hebben vaak ouders die dat ook meemaakten op school. Ik denk dat pesters veel harder moeten worden aangepakt.

  23. Geachte heer Witteman, Via de directeur heb ik uw mail ontvangen van 11 juli jl. Als orthopedagoog van VSO de Korenaer (cluster IV, leerlingen met ASS) heb ik veel met (digitaal) pestgedrag te maken. Ik ben erg benieuwd naar uw artikelen met de neuropsychologische inzichten. Tevens zou ik graag weten in of en in hoeverre er een relatie is tussen autisme en pestgedrag. Wat veroorzaakt, neuropsychologisch gezien, deze relatie en wat betekent dat voor de aanplak op school, groeps en individueel niveau? Hopelijk is in uw artikel (of andere relevante literatuur) ook aandacht voor pestgedrag bij en door kinderen met ontwikkelingsstoornissen. met vriendelijke groet, Jan Wijnja orthopedagoog

  24. Jan Wijnja. Om te beginnen citeer ik een zin uit ” Een vreemde wereld “van Martine Delfos. Zij schrijft op blz 307:

    “Een van de belangrijkste valkuilen in de omgang tussen autistisch en niet-autistisch mensen is niet alleen dat de autistische mens het gedrag van de andere verkeerd inschat, maar ook dat de niet-autistische mens dat doet en zich persoonlijk aantrekt wat niet persoonlijk bedoeld is.”

    Ik beloof je aan het einde van de week hier op terug te komen en wat buitenlandse bronnen te raadplegen.

  25. Jan Wijnja. Ik ben in de literatuur gedoken naar aanleiding van je vraag over de relatie tussen pestgedrag en autisme. Deze ligt ogenschijnlijk nogal voor de hand, omdat het gedrag van autistische kinderen afwijkt van dat van andere kinderen en deze laatste geneigd zijn een VEILIGE plaats in de groep te vinden door zich af te zetten tegen ASS kinderen. Eigenlijk is dit heel normaal, al klinkt dit hard. Begeleiding van de groep door de leerkrachten en door sterkere medeleerlngen (met meer status in de groep) zou een oplossing kunnen zijn. Ik kwam ook nog een andere stoornis tegen (NLD). Dit staat voor Nonverbal Learning Disorder en heeft sterk te maken met de rechterhersenhelft ( Het zou me niet verbazen dat NLD en Asperger veel met elkaar te maken hebben). Hier las ik onder meer:
    NLD (Niet verbale leerstoornis) wordt gedefinieerd als een neuro-psychologisch syndroom en staat voor Nonverbal Learning Disabilities of niet verbale leerstoornissen.

    NLD wordt omschreven als een rechterhemisfeer-stoornis, die zich kenmerkt door het samengaan van leer-en gedragsproblemen met motorische problematiek.
    NLD wordt ook wel planloosheid genoemd ofwel het samenspel tussen neuro-psychologische, schoolse, sociaal-emotionele en adaptieve functies schiet tekort.
    NLD uit zich in typische tekorten en vaardigheden in leerprestaties enerzijds en tekorten in sociaal emotioneel en adaptief opzicht anderzijds
    NLD is een rechterhemisfeer-stoornis waarbij sprake is van aantasting van de “witte stof” in de hersenen.
    Meer is te vinden op http://www.bureau-avant.nl/NLD.htm vanwaar ik dit laatste citaat heb overgenomen. Met dank aan dit bureau.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here