Het is één van de lastigste keuzes die je als leerkracht maakt. Is een kind geholpen met een doublure? Kan een jaar extra ervoor zorgen dat het kind groeit? De beslissing om een kind het jaar over te laten doen kan per school verschillen. De ene school hecht er veel belang aan dat een kind in groep 2 minstens zestien letters kent, terwijl een andere school vooral kijkt naar de zelfstandigheid en het welbevinden van het kind. Hoe ga jij om met het nemen van deze beslissing?
Mirjam de Stigter is leerkracht geweest in het faseonderwijs (groep 2 en 3 samen). Daarnaast werkte ze als intern begeleider. Mirjam schrijft voor uitgeverijen mee aan educatieve lesmethoden en schrijft als tekstschrijver artikelen en blogs over en voor het onderwijs.
Kiezen voor zittenblijven
De meeste doublures vinden in de onderbouw plaats. De meest voorkomende oorzaken zijn:
- Het kind is nog jong.
- Het kind leert moeizaam.
- Het kind heeft sociaal-emotionele problemen.
‘Jonge’ kinderen
Sommige kinderen willen nog erg veel spelen en hebben weinig interesse in cijfers en letters. Als het kind ook een korte concentratieboog heeft en een beperkte zelfstandigheid, kan het kind gebaat zijn bij extra tijd.
Mounia speelt het liefst steeds met hetzelfde speelgoed en in dezelfde hoek. Het valt de leerkracht op dat ze haar spel ook veel herhaalt. Zo wil ze altijd in de huishoek spelen in de rol van moeder. Ze speelt weinig met andere kinderen en reageert summier op hun initiatieven in het spel. De leerkracht bespreekt dit met ouders: het kan met rijping te maken hebben. De ouders zijn het ermee eens dat Mounia groep 1 overdoet. Door dit extra jaar ontwikkelt ze haar taal en haar concentratie. Dit is ook merkbaar in haar spel. Na een jaar is Mounia op alle gebieden gegroeid en maakt ze een soepele overgang naar groep 2.
Moeizaam leren
Vooral in groep 4 zitten leerkrachten soms met de handen in het haar. Het automatiseren van getallen, lezen en schrijven is bij een kind soms zo problematisch dat het vastloopt. Het zelfstandig lezen van een opdracht of het aanleren van de tafel van 5 …, het gaat allemaal zeer moeizaam. Het kind komt al snel in de verlengde instructiegroep en krijgt meerdere keren per week begeleiding. Soms heeft een kind zoveel extra begeleiding nodig dat het meer uit de groep dan in de groep is. Om te voorkomen dat een kind vastloopt of hiaten in kennis ontwikkelt, is het soms goed om de stof van groep 4 nog een keer aan te bieden.
Sociaal-emotionele problemen
Sociaal-emotionele problemen komen vaak voor in combinatie met cognitieve obstakels. Een kind vindt rekenen bijvoorbeeld lastig en voelt zich hier onzeker over. De reacties van klasgenoten maken dat het de motivatie verliest. Met als gevolg dat het kind niet meer aan nieuwe rekentaken durft te beginnen. Als tegenreactie wordt het kind baldadig of juist nog onzekerder. Als dit kind de stof nog een jaar krijgt, doet het meer succeservaringen op.
Zittenblijven kent voor- en tegenstanders
Voorstanders wijzen op de extra oefentijd die een kind krijgt, de kans op succeservaringen en dat het kind de leerkracht (vaak) al goed kent. Tegenstanders hekelen vooral de effectiviteit van het zittenblijven op de lange termijn. Ook vragen ze zich af of passende begeleiding in het leerjaar erop niet effectiever is. Of je nu voor- of tegenstander bent: met zittenblijven krijgt iedere leerkracht te maken. Is het niet in je eigen groep, dan wel met kinderen die eerder zijn blijven zitten. En goede begeleiding bij zittenblijven is nodig.
Reacties van ouders
Ouders kunnen schrikken en van slag zijn als hun kind blijft zitten. Zeker als zij de beslissing net voor het einde van het schooljaar te horen krijgen. Het is aan te raden om bij de eerste twijfel over de voortgang van het kind al met ouders te gaan praten. Onderbouw je twijfels met toetsen en andere data die inzicht geven in de ontwikkeling van het kind. Laat bijvoorbeeld de didactische leeftijd (DL) en didactische leeftijdsequivalent (DLE) van het kind zien. Vertel ook iets over het welbevinden van het kind, beschrijf wat je observeert in de klas.
‘Vertel over het welbevinden van het kind’
Doe het als team
Zittenblijven is een beslissing die teambreed gedragen moet worden. Er zijn scholen die in de groepsbespreking mogelijke zittenblijvers bespreken met, naast de leerkracht, ook de intern begeleider en de directeur. Of met de leerkracht van het kind en de leerkracht van het opvolgende schooljaar. Bespreek ook hoe je deze leerling goed kunt begeleiden in het jaar dat het overdoet en welke differentiatie je aanbiedt. Waar kan deze leerling zijn succeservaringen uit halen? Verder helpt het als ouders en kind al voor de zomervakantie kennismaken met de leerkracht, als deze nieuw is. Als het team achter de beslissing staat en er een goed plan ligt voor de verdere ontwikkeling van het kind, is het voor de leerkracht makkelijker om de ouders te vertellen dat het kind blijft zitten en voor de ouders is het gemakkelijker deze beslissing te accepteren.
