Leerlingen die het dunste boek kiezen, motivatie die snel wegzakt en dan toch die leesminuten volhouden… Hoe pak je dat aan? In dit dubbelinterview delen docenten Nederlands Malou Metzemaekers (havo/vwo) en Sharelle Tromm (vmbo) hun aanpak, dilemma’s en praktische oplossingen om leesmotivatie te vergroten!
Kunnen jullie kort iets over jezelf vertellen: welke klassen geven jullie les en wat vinden jullie het leukst aan het vak Nederlands?
Malou: ‘Ik geef nu drie jaar les als docent Nederlands op het Beekdal Lyceum in Arnhem, een school voor havo en vwo met een tweejarige brugperiode. Ik geef les in de onderbouw en leerjaar drie. Ik heb me later omgeschoold en wat ik zo leuk vind aan het vak Nederlands is dat je met leerlingen over taal kunt praten en ze ergens enthousiast voor kunt maken. Geen dag is hetzelfde en elke les is anders!’
Sharelle: ‘Ik geef zeven jaar les en werk sinds twee jaar op het Griendencollege in Sliedrecht, een kleinschalige vmbo-school. Ik geef les aan leerjaar twee tot en met vier basis/kader. Wat ik zo leuk vind aan Nederlands is dat het vak heel breed is. Natuurlijk werken we met het boek, maar we praten ook veel, en je bent vrij om het vak te koppelen aan andere vakken of de actualiteit.’
Wat verstaan jullie onder leesmotivatie? Hoe merk je dat een leerling écht gemotiveerd is?
Malou: ‘Leerlingen die écht gemotiveerd zijn om te lezen, zijn zeldzaam. Laatst koos ik met een tweede klas nieuwe boeken uit en er was één meisje dat echt van lezen houdt. Dan vind ik het leuk om boeken aan te raden. Zij zei meteen: “Deze lijkt me echt superleuk.” Dat staat in contrast met leerlingen – vaak jongens – die op zoek gaan naar het dunste boek en zeggen dat alles saai is. Juist daar probeer ik te helpen: samen zoeken naar een boek dat bij hen past.’
Sharelle: ‘Dat herken ik. Jongens kiezen vaak automatisch het dunste boek, terwijl meiden meer kijken naar onderwerpen die ze interessant vinden. Wij werken samen met de plaatselijke bibliotheek en daar hangt een poster met genres en thema’s. Leerlingen kiezen eerst een thema dat ze leuk vinden en zoeken dan een boek. Dat werkt beter dan een boek van honderd pagina’s waar ze zich doorheen moeten slepen. Meiden zijn vaak makkelijker te motiveren, maar ook jongens lezen graag series zoals De Grijze Jager of Harry Potter. We hebben enquêtes afgenomen bij leerlingen en op basis daarvan onze schoolbibliotheek opnieuw ingericht.’
‘We hebben enquêtes afgenomen bij leerlingen en op basis daarvan onze schoolbibliotheek opnieuw ingericht.’
— Sharelle
Wisselt de leesmotivatie per jaar of klas?
Sharelle: ‘In een klas van twintig leerlingen zijn er misschien drie die lezen leuk vinden. Daarnaast is er een groep die ik wel kan overtuigen om in de klas te lezen, maar niet in hun vrije tijd. Vrijwillig lezen blijft lastig. Herken jij dat?’
Malou: ‘Ja. Wij beginnen onze lessen vaak met tien minuten lezen. Soms maken we er een echte leesles van en mogen leerlingen iets lekkers meenemen – zolang het maar niet kraakt, haha. Boeken als De Grijze Jager zijn hier ook populair. Op onze school is afgesproken dat leerlingen vooral boeken lezen van Nederlandstalige auteurs. Van de vier verplichte boeken per jaar mag er nu één een vertaling zijn.’
Sharelle: ‘Bij ons zijn er geen vaste eisen aan fictie, is er geen lijst. Wij hebben een bibliotheek op de overloop met boeken die leerlingen leuk vinden: van verhalen tot kookboeken, manga en stripboeken. De strijd rondom ‘moeten lezen’ werkte averechts. Alles wat ze lezen is mooi meegenomen; ze lezen uiteindelijk in het Nederlands, en dat vinden wij het belangrijkst.’
Hoe gaan jullie om met leerlingen die aangeven dat ze niet van lezen houden?
Sharelle: ‘De aandachtsspanne speelt hier een grote rol. Stil zijn en langere tijd lezen is al moeilijk, en het taalniveau maakt het extra lastig. Vaak willen leerlingen wel lezen, maar vinden ze het te moeilijk. Dan haken ze af. Daarom beginnen we met manga of stripboeken. Leerlingen merken dan: “Hé, ik heb toch meer begrepen dan ik dacht.” Van daaruit kun je langzaam opbouwen naar dikkere boeken.’
Malou: ‘Bij ons is het minder een strijd dan op het vmbo. Soms is er misschien één leerling in de klas die echt niet aan het lezen te krijgen is.’
‘Ik heb vorig jaar een boek samen gelezen en voorgelezen. Doordat iedereen op dezelfde bladzijde zat, kon je daarna makkelijker het gesprek aangaan. Het kost veel tijd, maar het levert ook veel op.’
— Malou
Helpt het om samen te lezen in de klas, bijvoorbeeld door voor te lezen?
Malou: ‘Ik heb vorig jaar hetzelfde boek samen gelezen en voorgelezen en dat vonden ze heerlijk. Het werd echt een rustmoment. Doordat iedereen op dezelfde bladzijde zat, kon je daarna makkelijker het gesprek aangaan. Het kost veel tijd, maar het levert ook veel op.’
Sharelle: ‘Ik doe het daarom niet zo vaak. We lezen nu meer kleine stukjes tekst die we daarna terugkoppelen. Praten over boeken helpt leerlingen om na te denken: wat vond ik ervan, en waarom? We hebben wel eens dunnere boekjes voorgelezen; dat werkt redelijk. Voorlezen vinden ze eigenlijk allemaal fijn, maar het is lastig om een boek te vinden dat iedereen leuk vindt.’
Hoe maken jullie ruimte voor lezen binnen een vol curriculum?
Malou: ‘We vinden het belangrijk dat leerlingen tijd krijgen om op school te lezen. Even alles stil zorgt ook voor rust in de les. We hebben vier toetsweken per jaar en plannen per periode vier tot vijf lessen in voor een boekopdracht. Soms leest iedereen hetzelfde boek en werken we met opdrachten en gesprekken in groepjes. Vorig jaar maakten leerlingen bij Achter de draad een smokkelroute uit de Eerste Wereldoorlog en presenteerden die. En als het Poëzieweek is lezen we poëzie in plaats van een boek. We zijn altijd op zoek naar creatieve werkvormen.’
Sharelle: ‘Wij hebben veel ruimte omdat we per periode één toets hebben en ons PTO daarop hebben aangepast. Elke periode lezen leerlingen een boek en mogen ze zelf kiezen hoe ze dat afronden. Dat kan creatief zijn zoals een boekposter of boekendoos, of met een verslag. Leerlingen vinden het vaak stom dat ze moeten lezen, maar doordat ze zelf keuzes hebben, ervaren ze meer autonomie. Dat werkt motiverend.’
Zelf aan de slag met leesmotivatie: 6 tips van Sharelle en Malou
- Begin klein: start met dunne boeken, lees samen en wek interesse, bouw stap voor stap op.
- Laat leerlingen creatief afronden; dat vinden ze vaak leuker dan een verslag.
- Plan altijd een afsluiting in: praat over wat ze gelezen hebben en wat ze ervan vonden. Waarom vond je het leuk of juist niet? Dat helpt bij leesmotivatie.
- Zorg dat je als docent op de hoogte bent van boeken: weet wat er in de schoolbibliotheek staat en welke nieuwe boeken er zijn.
- Vraag leerlingen wat ze leuk vinden. Laatst zei een leerling dat hij iets spannends wilde, maar zonder moord; toen kwamen we uit bij een boek over een escape room. Je moet leerlingen echt helpen bij het kiezen van de juiste titel. Hoe meer leeservaring ze hebben, hoe makkelijker dat wordt.
- En wees zelf een voorbeeld: lees mee, praat enthousiast over boeken en laat zien dat lezen ertoe doet.
Onderwijs van Morgen Leesweek 2026
Van 2 t/m 8 februari staat Onderwijs van Morgen in het thema van lezen. Laat je inspireren door boeiende interviews, praktische lessuggesties en verrassende boekentips.
De Onderwijs van Morgen Leesweek wordt mede mogelijk gemaakt door de makers van Talent.
