Geen ‘meester Bart’ zeggen, maar gewoon Bart. Geen bordje meer op de toiletten. ‘Jongens- en meisjesspeelgoed’ bestaat niet. Dit zijn voorbeelden van hoe het gaat op De Verbinding in Lent, de eerste genderneutrale basisschool van Nederland. In Zweden is het als sinds 1998 heel normaal dat je bij de kleuters al begint met genderneutraal lesgeven. Maar wat is genderneutraal opvoeden eigenlijk? Ontken je dan de verschillen tussen mannen en vrouwen? Mag je geen hij of zij meer zeggen?
Bewust en onbewust
Om te beginnen zijn geslacht en gender twee verschillende dingen. Je geslacht wordt bepaald door hoe je lichaam biologisch gezien eruitziet. Gender gaat erom om of je je man, vrouw of anders voelt en de sociale betekenis die we daaraan geven.
In onze maatschappij heersen bewust en onbewust ideeën over hoe mannen en vrouwen zich moeten gedragen. Oftewel: mensen om je heen hebben verwachtingen van jou omdat je bepaalde biologische kenmerken hebt. Een meisje in een jurk vinden de meeste mensen niet raar, maar een jongen in een jurk zal heel wat wenkbrauwen doen optrekken. Een meisje in een broek dan weer niet. En is het je weleens opgevallen dat jongens vaker ‘stoer’ genoemd worden en meisjes ‘lief’ of ‘mooi’?
Hoe kijk jij naar gender?
Er zijn verschillende algemene opvattingen over gender die bepalen hoe we met elkaar omgaan. Zo vinden sommige mensen dat je biologische kenmerken je gender bepalen. Je bent nu eenmaal geboren als man of vrouw en daar horen bepaalde taken, rollen en eigenschappen bij die we in de kern niet kunnen veranderen. Die manier van denken noem je essentialisme. Anderen gaan uit van gendergelijkheid: kansen en mogelijkheden moeten gelijk verdeeld worden, ongeacht geslacht, genderidentiteit of seksuele geaardheid. Dan is er ook nog de groep die taken en rollen verdeelt op basis van religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen en tradities binnen de eigen gemeenschap. Dat heet communitarisme. Zij stellen het belang van de gemeenschap boven dat van het individu.
Verschil mag er zijn
Uit onderzoek van de Onderwijsraad blijkt dat genderstereotyperingen invloed hebben op de school- en beroepsloopbanen van jongens en meisjes. De raad benadrukt dat verschil er mag zijn, maar dat ze een beperking in keuzevrijheid en ongelijke kansen bespeuren. Leraren, leerlingen en studenten nemen namelijk stereotype denkbeelden mee naar school, over waar jongens en meisjes goed in zouden zijn en over welke beroepen bij hen moeten passen. Ook zie je dit terug in lesmateriaal: vrouwen zijn bijvoorbeeld nog ondervertegenwoordigd in schoolboeken voor Nederlands en wiskunde. De raad adviseert schoolleiders en leraren aandacht te hebben voor individuele verschillen en geen seksespecifieke aanpak in te zetten.
Stereotypen weghalen
Genderneutraal lesgeven gaat dus niet om het ontkennen of negeren van verschillen, maar om het toelaten ervan. Eigenlijk is het niets meer of minder dan het verminderen of weglaten van genderstereotyperingen tijdens je lessen, zodat leerlingen zich daar niet meer door beperkt kunnen voelen in hun keuzes en ontwikkeling. “Vaak zijn leerkrachten zich er niet van bewust hoe stereotypen hun les beïnvloeden. Sta daarom eerst stil bij je eigen ideeën over gender”, zegt onderwijskundige Myriam Halimi in een interview met Klasse.be. “Op welke manier sluipen die in je lessen? Wie geef je welke taken? Wie krijgt complimentjes en wanneer? Welke woorden of toon gebruik je daarbij? Weerspiegelt je lesmateriaal de diversiteit in de samenleving? Pas als je jezelf bewust bent van stereotypen, kan je ze in de klas doorbreken en nuanceren.”
Er bestaat overigens geen wetboek voor hoe je genderneutraal onderwijs precies invult. Op De Verwondering betekent het dat er geen oordeel is over hoe een kind diens gender vormgeeft. “Iedereen mag van ons overal mee spelen. Lego, barbies en blokken. We zeggen niet wat er niet mag. Waarom is het normaal dat je als jongetje in de peuterleeftijd wel een jurkje aan mag en je nagels mag lakken, maar dat opeens klaar moet zijn als je naar de basisschool gaat? Want dan moet je je opeens gedragen als een jongen? Iedereen mag een jurkje aan!”, zegt directeur Manon Prévoo tegen het AD. “We willen af van dat jongensmeisjes-denken en we willen op geen enkele manier onze leerlingen stigmatiseren.”
Vind jij het belangrijk om je bewust te zijn van genderstereotyperingen?
