Soms sta ik ‘s ochtends bij de deur, zo rond ‘te laat komen’. Niet omdat ik denk dat mijn directeurschap enig verschil maakt, maar omdat je daar ziet hoe een dag begint. Je hoort de rugzakken al aankomen voordat je de leerlingen ziet. Sommigen lopen stevig door, anderen slenteren binnen alsof we een koffietentje zijn dat altijd open is.
‘Lekker man, eerste uur vrij?’ vraag ik dan aan zo’n slenteraar.
‘Ik héb helemaal geen eerste uur vrij.’
‘Precies, even tandje bij dus opa.’
Ik hou van het verhaal. Een leerling met echt een goed verhaal krijgt zonder moeite een vrijbrief. ‘Maar meneer, moet u horen wat ik nou had …’. De leerling die een muis redde van een kat, een oma Google Maps moest uitleggen of rustig moest fietsen omdat hij de liefde van zijn leven achterop had en er zo lang mogelijk van wilde genieten, allemaal prima, ga zitten, je hebt je plek verdiend. Wie geen creatief talent heeft en toch z’n best doet om er iets van te maken, daar heb ik dan ook wel weer een zwak voor, dus die krijgt de vrijbrief ook. Inzet telt! In de rapportages staat dat het aantal laatkomers aanzienlijk daalt zodra ‘de directeur bij de deur staat.’ Dat klink prachtig, maar iedereen die weleens naast me heeft gestaan weet dat de werkelijkheid iets minder rooskleurig is.
De leerling die een muis redde van een kat of een oma Google Maps moest uitleggen …
Een enkele keer schuift er een echte Briellenaar naar binnen die roept:
‘Briels kwartiertje, hé meneer!’
Dat is Brielse folklore. Het verhaal gaat dat de inname van Brielle op 1 april 1572 door admiraal Lumey – en daarmee het einde van de 80-jarige oorlog – op een kwartiertje aankwam. De Spanjaarden waren te laat, of Lumey te vroeg. Historisch zéér discutabel, maar dat doet er niet toe. In Brielle blijft dit soort verhaal hangen, ergens tussen grap, geschiedenis en een vleugje eigenwijsheid, dus huppa vrijbriefje.
Het Briels kwartiertje wordt ook weleens anders geïnterpreteerd, een interpretatie die ik zo op de ochtend vooral voel als bevestiging van mijn eigen waardering bij die slenteraars.
De uitspraak is namelijk ook verweven met recentere geschiedenis hier. Het is verweven met de oude veerdiensten naar het vasteland, die vroeger tijdens de opkomst van de Randstad rustig een kwartier later vertrokken dan gepland. De wind, het getij, de vracht, nog even ouwehoeren, alles had invloed, en niemand maakte zich druk om een kwartier meer of minder. Brielle ademde in eigen tempo. We zijn hier Rotterdam niet!
In de les is het irritant, daar is geen discussie over mogelijk. Maar ergens kan ik er ook iets in waarderen.
En dan zie ik die ene leerling binnenkomen die als geen ander in dat ritme past. Net/bijna te laat, handen in de zakken, schouders los, totaal onaangedaan door de klok. In de les is het irritant, daar is geen discussie over mogelijk. Je ritme breekt en het geeft onrust. Maar ergens kan ik er ook iets in waarderen. Iemand die zich niet gek laat maken door de stoomketel die we de maatschappij zijn gaan noemen. Iemand die zijn eigen tempo bewaakt, al botst het soms met dat van ons, maar die de consequentie van de keuze gewoon draagt, wetende dat ze er wel komen. Briels kwartiertje, denk ik dan.
Ik pleit niet voor een laissez-fairehouding. Maar achter elk te-laat-moment zit een verhaal. Soms een smoes, soms een keuze, soms iets dat niemand ziet. Voor een enkeling is elke meter naar school een stap richting veiligheid; voor een ander juist een beladen reis. En het doet ook iets met je: dat er ruimte is voor jouw verhaal, voor wie je bent.
Het leven hangt niet altijd af van op tijd zijn. Soms net zo goed van te laat zijn: het einde van de Tachtigjarige Oorlog hing immers ook niet om een kwartiertje.
Danny Weeda is directeur van een kleine familiaire middelbare school. Hij heeft bijna twintig jaar voor de klas gestaan en staat nog steeds in goed contact met de leerlingen van zijn school. Met zijn frisse kijk op onderwijs stelt hij vaak en graag de vraag: waarom? Dat geeft mooie gesprekken en discussies die soms uitmonden in een artikel of column. ‘De wijze waarop de jeugd zich een weg baant door het leven is een eervol iets om getuige van te zijn en geeft verhalen voor het leven.’
