perceptuele leerstijlen: de visuele stijl

11

In de inleiding op de serie over perceptuele leerstijlen hebben we al kunnen zien dat informatie tot ons komt via zintuigen. In dit tweede artikel gaan we in op de manier waarop wij de informatie die via onze ogen binnenkomt verwerken in onze hersenen.

 

Het filmpje bij dit artikel laat op humoristische wijze het conflict zien dat wordt opgeroepen als het beeld van de werkelijkheid niet synchroon loopt met een reeds aanwezige mentale representatie. Wat er gebeurt: de ogen van de kat nemen een vis waar in een kom. Mogelijk wordt dit visuele beeld ondersteund door het reukvermogen van de kat. Conclusie van de kat: ‘Hier is een vis’. De kat loopt erop af. Plotseling begint de vis te blaffen. De kat schrikt: ‘Ik zie een vis, maar hoor een hond. Wegwezen hier!’

 

Stel: je komt thuis. Je gaat naar de huiskamer. Je opent de deur. Wat ga je doen? Ga je alle beelden na die tot je komen? Ga je de stoelen tellen? Kijken of het schilderij er nog hangt? Nee, je neemt een verkorte route. Je kijkt even naar binnen, je ziet niets bijzonders en je gaat zitten. Je weet dat je thuis bent in je huiskamer. Wat heb je namelijk gedaan? Je hebt enkele vertrouwde beelden gezien. Deze beelden heb je razendsnel (en onbewust) vergeleken met het mentale model dat je van je huiskamer hebt en je hebt vastgesteld: dit is je huiskamer.

 

Wat zou er gebeuren als een enkel meubelstuk van plaats was veranderd? Je zou meteen een verklaring zoeken. ‘Dat zal wel het werk van mijn partner zijn geweest’. Wij mensen kunnen namelijk niet anders dan betekenis verlenen aan veranderingen. Dat doen we automatisch. Dat geeft ons een gevoel van zekerheid.

Stel nu dat je een autistische zoon zou hebben. Hij komt de huiskamer binnen. Enkele stoelen en een tafel zijn verplaatst. Waar wij, niet-autisten, een mentale representatie van de kamer hebben, heeft hij een letterlijke interpretatie. De kamer komt niet overeen met zijn letterlijke model. Alle kans dat hij in paniek raakt. Hij is immers niet waar hij dacht dat hij was. Hij is niet thuis, want de kamer ziet er anders uit. Hij is zijn zekerheid kwijt.

Wat is eigenlijk autisme?

Autisme is een stoornis die zich vooral uit in problemen met de zintuiglijke waarneming. Waar de meeste mensen zonder problemen relevante prikkels zoals geluiden en beelden kunnen filteren op basis van relevantie, is dat voor autisten erg moeilijk.

 

Rechts bovenaan ziet u twee plaatjes die de werking van de visuele cortex goed illustreren. Witkin H.A., et al (1977) maakte onderscheid tussen een veldafhankelijke en een veldonafhankelijke  cognitieve stijl.

Het linker plaatje bestaat ogenschijnlijk uit een grote hoeveelheid vlekken. Als u dit ook na meer dan tien seconden nog zo ziet, dan bent u veldafhankelijk. U bent gericht op details en heeft wat meer moeite om hoofdzaken en bijzaken van elkaar te onderscheiden. Ziet u echter snel dat hier een Dalmatiër staat, dan bent u volgens Witkin veldonafhankelijk. Uit de wirwar van stimuli onderscheidt u snel de hoofdzaak.

Autisten zullen slechts met heel veel hulp de Dalmatiër kunnen onderscheiden.

 

Het rechter plaatje is de Kanizsa-driehoek, een optische illusie die het eerst werd beschreven door de Italiaanse psycholoog Gaetano Kanizsa in 1955. In het getoonde plaatje wordt een witte gelijkzijdige driehoek waargenomen die er niet is. Dit effect staat bekend als subjectieve of illusionaire contour.

Autistische personen zullen deze driehoek echter niet zien. Niet-autisten willen de ruimte die er is echter betekenisvol maken en vullen deze in met de driehoek (Olga Bogdahina, 2005).

 

Ten slotte

Woorden zijn slechts symbolen die de werkelijkheid weerspiegelen. Zij zijn niet de werkelijkheid zelf. Zo kan het woord “pink” zowel de kleinste vinger betekenen als een eenjarig kalf. Woorden zijn echter zo betekenisvol binnen hun context dat veel mensen niet in beelden denken maar in woorden. Zij hebben een visueel-tekstuele stijl. Dit komt het meest voor bij linkerhersenhelftdenkers. Andere mensen denken vooral  in beelden. Zij hebben een visueel-picturale stijl. Zij maken meer gebruik van hun rechterherselft.

 

 

11 REACTIES

  1. Ik heb het afgelopen jaar een LIO stage gelopen op een HAVO/VWO school. Ik kwam daar in aanraking met enkele autistische leerlingen. Vanuit mijn opleiding weet ik dat leren voor een belangrijk deel bestaat uit samenhang aanbrengen tussen reeds bekende leerstof en nieuwe leerstof. Hoewel de autistische leerlingen heel goed in staat waren nieuwe stof op te nemen, viel het mij op dat zij het erg moeilijk vonden het oude en het nieuwe met elkaar te verbinden. Hier moesten zij echt mee geholpen worden. Aan de andere kant vond ik ze best slim. Hoe pak je dat aan? Hoe leer je hen samenhang te zien?

  2. Giovanni Spadon. Ik heb enige ervaring met het probleem van het verbinden van oude kennis en nieuwe kennis. Autistische leerlingen denken heel sequentieel, zij moeten als het ware de gehele denkroute stap voor stap volgen. Gebeurt dat niet dan verdwalen ze. Dit vergt aan de ene kant veel geduld, maar ook discipline van jezelf, omdat je je echt moet inleven in hun wereld. Ik wens je veel succes!

  3. Margje, Giovanni. Ik las dat autisten moeite hebben met reflecteren. Zij kunnen zich bijvoorbeeld moeilijk verplaatsen in andere mensen. Zij ‘zien’ als het ware de problemen van anderen niet. Hebben jullie die ervaring ook?

  4. Volgens onderzoekers van de Universiteit van Calfornia is de capaciteit voor dagdromen bij mensen die lijden aan autisme verstoord. Hoe zit dat?
    Tijdens het dagdromen zijn je hersenen als het ware in rust Dit geeft andere gebieden in het brein de gelegenheid actief te zijn. Vermoedelijk zijn dan die gebieden actief die gaan over herinneringen, emoties en andere mensen. Dat gebeurt niet als je bezig bent met je werk, omdat je dan alle aandacht nodig hebt voor de zaak waar je mee bezig bent. De onderzoekers vermoeden dat de problemen die autisten hebben met sociale interactie hieraan ten grondslag liggen. Zij kunnen zich bijna niet inleven in andere mensen en hebben daarom minder herinneringen en emoties in relatie tot andere mensen. De onderzoekers vermelden wel dat verder onderzoek nodig is.

  5. Bij onze dochter is Asperger geconstateerd. We zijn ons nu aan het oriënteren en zijn bij u terecht gekomen. Kunt u ons misschien wat informatie sturen? Kunt u misschien wat tips geven? Hoe zijn haar kansen?

  6. Bert & Tiny, ik kan niet zomaar wat informatie sturen. Ook kan ik de kansen voor jullie dochter niet zomaar inschatten. Stuur me een maia via deze site ( zie rechtsonder het artikel, Geef wat informatie over haar, zoals haar leeftijd, wanneer is Asperger geconstateerd, hoe bent u in contact gekomen met een psychiater en wat u verder kwijt wil. Ik zal zeker reageren.

  7. Geachte heer Witteman’Ik heb nu al een aantal keren het plaatje met de Dalmatiër bekeken, maar ik zie het beest niet! Mijn vrouw echter ziet er twee! De mensen die toevallig bij ons thuis waren heb ik ook laten kijken. Zij zien allemaal, net als ik, een vaag landschap. Ik ben dus veldafhankelijk. Maar daar en tegen geef ik in de praktijk (in mijn werk) te zsien dat ik snel hoofdzaken van bijzaken kan onderscheiden. Daarbij ben ik ook nogal visueel ingesteld en zeker erg creatief. Wat is er met mij aan de hand? Klassiek autisme?

  8. Jard. Interessant. Ik laat dit plaatje altijd zien als ik presentaties geef over leerstijlen en infomatieverwerking. Binnen enkele seconden wordt er dan “hond” geroepen en even later “dalmatiër”. Maar het is waar, ik zie ook dat mensen elkaar wijzen hoe ze moeten kijken. Ik heb het eerlijk gezegd nog nooit geprobeerd met mensen met ASS. Ik durf daar dus geen uitspraak over te doen.

  9. Laten we nu toch eens ophouden met individuen met elkaar te vergelijken op een manier van dit is gewoon of dat is afwijkend. Naar mijn mening moet je een individu veel meer bekijken als een onderdeel van een geheel, een groep mensen of samenleving. Binnen een groep heb je nu eenmaal verschillende menstypen nodig om te kunnen voortbestaan. Dat de meerderheid alles beziet in verbanden en geen bundeling van details betekent nog niet dat iedereen zo zou moeten zijn. Zoals een bedrijf niet zonder R&D afdeling kan voortbestaan is een samenleving zonder onafhankelijke denkers, die niet direct alles in gehelen zien, gedoemd om vroeg of laat vast te lopen. We mogen dankbaar zijn dat in onze samenleving steeds weer mensen opstaan die de details waaruit iets is opgebouwd blijven zien. Alleen los van conventies en automatische invulling kunnen nieuwe dingen worden gecreeerd.

  10. Arnold – Daarom is het bestuderen en meten van verschillen zo interessant en moeten we dat vooral blijven doen. Meten = weten en verdiept ons inzcht in de mensselijke verschillen en daarom in de clustering van kansen.

  11. Onze zoon is een autist (=beter mens imo).
    Volgens mij is er op dat plaatje geen dalmatiër te zien, maar wel vissen en een zwart kwalletje; mijn man edoch ziet in het zwarte kwalletje een boom ….. Van wie heeft dat kind het toch!?

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here