Home Artikelen

Denken of doen: de serialistische leerstijl

leerstijlen en vakdidactiek | donderdag 29 mei 2008, 16:58
shut 1590826

Waarom zijn sommige leerlingen dol op rijtjes? En waarom kunnen andere leerlingen hier helemaal niets mee? Waarom hebben sommige leerlingen geen enkel probleem met het doornemen van 100 pagina’s leerstof? En verdrinken andere leerlingen hierin? In de vorige aflevering hebben we in vogelvlucht gekeken naar twee tegengestelde leerstijlen: de serialistische en holistische leerstijl. In deze aflevering zoomen we in op de serialistische leerstijl. Aan de orde komen kenmerken van deze leerlingen, voorkeursstrategieën én een studieadvies.

Onderzoek onder studenten (Van Rijswijk en Vermunt) geeft een goed beeld van deze leerstijl. Studenten en leerlingen met een serialistische aanpak bestuderen de studiestof stapsgewijs, punt voor punt, leereenheid voor leereenheid. Dit gebeurt grondig met veel oog voor detail. Eén voor één worden afgeronde stukjes, de afzonderlijke onderdelen, de opeenvolgende stappen van een theorie of leereenheid geanalyseerd. De leerlingen besteden echter weinig aandacht aan de relaties tussen de onderdelen, die dan ook gescheiden van elkaar worden bestudeerd. De aandacht is vooral gericht op feitelijke informatie: details, begrippen, definities, rijtjes met kenmerken. Ze proberen zoveel mogelijk van deze informatie te onthouden. De studie-activiteiten die hiervoor het meest worden gebruikt zijn het herhalen en memoriseren van de studiestof (zie bijlage). De serialistische leerstijl is dus de leerstijl van de stapsgewijze verwerking.

De serialistische leerstijlen heeft zeker voordelen. Leerlingen zijn over het algemeen goed in het opdelen van de leerstof in onderdelen en het maken van samenvattingen. Maar leerlingen kunnen hier ook in doorschieten. We spreken dan van een leerpathologie (zie bijlage). Leerlingen kunnen verliezen in de details en komen daarom niet door de stof heen. Ook is het mogelijk om bepaalde persoonskenmerken te koppelen aan leerlingen met een serialistische leerstijl. Zo kun je over het algemeen – er zijn natuurlijk uitzonderingen – zeggen dat deze leerlingen wat introverter zijn dan leerlingen met een holistische leerstijl (zie bijlage).

Deze beschrijving zal veel docenten niet onbekend voorkomen. Maar wat kunnen we met deze informatie over leerstijlen? Docenten moeten de positieve aspecten van de leerstijl zeker benadrukken. Om leerlingen te waarschuwen voor de negatieve aspecten van de serialistische leerstijl kunnen docenten de volgende adviezen geven:

- Bedenk dat van buiten leren niet de enige of meest aangewezen manier is om de leerstof goed te onthouden

- Leer alleen dingen uit het hoofd als het echt nodig is. Het “erin stampen” van onsamenhangende feiten leidt gemakkelijk tot vergeten.

- Analyseren is een belangrijke studieactiviteit maar vergeet niet na het ontbinden van de leerstof deze weer met elkaar te verbinden.

- Het belangrijkste advies is: verdrink niet in de details en houd voldoende overzicht over de leerstof!

 

Henk Witteman (stuur een e-mail) Stuur dit artikel door | 31856 keer gelezen

img img img img

Geef uw reactie REACTIES (7 totaal) Alle reacties...

Merlijn van Veen - Geachte heer Witteman, Hoewel ik nog een glimp van uw voorgaande, maar inmiddels verwijderde, reactie heb ontvangen, ben ik nog niet zover gekomen om een laatste reactie te geven. Ik zie dat uw huidige bericht nogal verschilt... Tja, ik merk dat er mogelijk een probleem kan zijn wat betreft het uniform doceren, en dat nog voor een abstract doel ook. Waarschijnlijk enerzijds, omdat docenten zelf hiervoor een traject moeten volgen, wil dit formeel gecertificeerd worden. Anderzijds, omdat dit gepaard zou gaan met een enorme administratieve rompslomp en kostenpost, aangezien het huidige systeem op zijn kop gezet zou moeten worden. Ik ben mij hier terdege van bewust, maar ik houd tevens vast aan de kop "onderwijs van morgen". Wat willen we bereiken en hoe willen we daar komen? De Bono heb ik als voorbeeld aangehaald omdat het simpelweg kleurrijk is en aanspreekt, maar er zijn meerdere verklaringsmodellen voor het denk- en doeproces (bijvoorbeeld het model van denker, doener, beslisser etc.). Indien die modellen geintegreerd zouden worden in een abstract 'curriculum', en iedere leerling vervolgens leert het denken vorm te geven met die kaders, dan zou je in principe geen leerstijlafhankelijk onderricht meer hoeven te geven (dat overigens eenzijdigheid in denken alleen maar aanjaagt). Een versimpeling dus, die de leerlingen ook nog eens trakteert door van leren een zelfbewust en veelzijdig proces te maken. Dit zal zich later onherroepelijk terugbetalen, daar ben ik persoonlijk van overtuigd. Het komt momenteel op mij over alsof de ene leerling op de bagagedrager voorover gebogen zit, de andere leerling op een trapper staat en stept, en weer een andere leerling met de fiets in de hand loopt, terwijl het gemakkelijkste zou zijn als ze leren fietsen en daarbij op het zadel zouden zitten. In plaats daarvan gaan we ons aanpassen aan de manier waarop leerlingen met hun fiets omgaan (lees: leestijlbewust onderricht). Dat maakt het nodeloos ingewikkeld en bureaucratisch. De administratie zal echter wel floreren, en zover ik begrepen heb gebeurt dat ook. Kindvriendelijkheid betekent in mijn, en wellicht ook in uw, optiek niet dat we aan moeten nemen dat kinderen alles van nature goed doen en zelfbewust zijn. De door mij uitgesproken ambitie is structureel van aard, en ik kan me zo voorstellen dat er mensen zijn die niet genoopt zijn hun huidige positie voor die ambitie op te geven. Werkt dat motiverend voor leerlingen, en geeft de huidige situatie de volgende generatie een verdiende maatschappelijke, en ook persoonlijke, kans? Het lijkt erop dat we weer terugkomen op aanpassing aan bureaucratisch protocol, en dat het gros van de jeugd inderdaad geleerd wordt om een computer te worden die futloos zijn rijtjes ophoest. Want naar het zich laat aanzien zijn dat de de enige cognitieve vaardigheden die nodig zijn voor de toekomst, behalve dan misschien voor het hoger onderwijs. Ik begin me af te vragen welk politiek motief hier achter ligt, maar dat is slechts een kijkje in mijn persoonlijke keuken.

Dr. Henk Witteman - Merlijn – Dat was een lang verhaal en ik ben er maar even voor gaan zitten. Je bhebt gelijk: onderwijs en leerstof staan meestal veraf van de wereld van de leerling. Dat is jammer, maar het is ook verklaarbaar. Deleerstof is namelijk gericht op het aanbrengen van cognitef gereedschap cq vaardigheden die de leerling nodig heeft voor de toekomst. Eigenlijk moet ik zeggen “misschien” nodig heeft. Mogelijk dat het rapport van de werkgroep Doorlopende leerliijnen Taal en Rekenen daarin een begin van een verandering brengt. Als we in staat zouden zijn de leefwereld van het kind zodanig te betrekken bij de leerstof dat de “tools” nodig voor de toekomst op een motiverende manier en kindvriendelijke manier worden aangebracht, dan zouden we veel gewonnen hebben. Je schrijft heel ambitieeus dat het “niet minder dan natuurlijk zou zijn om leerlingen van jongs af aan te leren hoe ze hun complete stel hersenen harmonieus kunnen gebreuken “(einde citaat). . Het probleem is hier natuurllijk dat maar weinig docenten leerstijlbewust lesgeven. Je idee om de hoeden van De Bono te gebruiken, lijkt me interessant. Deze hoeden leren leerlingen op verschilende wijzen naar problemen te kijken. Ik weet echter niet veel scholen waar aan Edward de Bono aandacht wordt geschonken. Ik ken er één in Den Bosch. So far, so good. Bedankt voor je reactie.

Merlijn van Veen - Geachte heer Witteman - dank voor uw compliment. De hoofdzakelijke reden voor mijn reacties, is eigenlijk mijn indruk dat onderwijs en leerstof in veel opzichten ver af staat van de wereld van de leerling. Leerlingen hebben vaak weinig binding met de leerstof en kijken naar hun cijferlijst omdat dat hetgene is wat bepalend is. De omgeving die de leerling ervaart, en trends daarbinnen, bepaalt voor een groot gedeelte de manier waarop de leerling zaken hateert. Indien er slechts een bepaalde leerstijl gehanteerd wordt, betekent dat dat de waarde van het geleerde niet volledig wordt ervaren, en dat de leerling zijn of haar volledige zelfwaarde niet ervaart omdat de leerling zijn eigen potentieel niet ontdekt. Tevens kan dat later ervoor zorgen dat interesse verder afzwakt, of dat leerstof onvolledig wordt opgepakt zodat de leerling mogelijk zakt (of dat het niveau van scholing kunstmatig wordt verlaagd naar oppervlakkig leren of zelfs reproduceren). Mijn centrale idee ligt in de interactie tussen leerling en leerstof, en het geven van meerzijdige betekenis aan de informatie; een mens heeft twee hersenhelften en het zou niets minder dan natuurlijk zijn om leerlingen van jongs af aan te leren hoe ze het complete stel hersenen harmonieus kunnen gebruiken zonder vermoeiende overcompensatie door een enkel gedeelte. Dit kan op zijn beurt de interesse vergroten, of datgene wat ik het affect noem, sensitiever maken voor nieuwe informatie. Tevens kan het ten goede komen aan de eigenwaarde die de leerling ervaart. En mogelijk kan het zelfs later een bijdrage leveren aan innovativiteit, waar iedereen zo naar uitkijkt. Mijn gedachte hierbij is bijvoorbeeld om kinderen spelenderwijs te leren omgaan met de zes hoeden (de Bono) die ik eerder genoemd heb. Een relatief eenvoudig en kleurrijk spel. Hiermee leren ze een zekere mate van introspectie, en krijgen ze meer vat op zichzelf en hun eigen beweegreden waarom ze iets wel of niet interessant te vinden. Mijn stellingname is dat die beweegreden positief te beinvloeden is, door een volledige gedachtenwereld (of volledige manier van leren) na te streven en deze ook structuur te geven, zodat deze tastbaar en begrijpelijk wordt voor de leerling zelf. De indruk kan mij niet ontgaan, dat de eigen manier van leren (of de vorm van de eigen gedachtenwereld) niet door leerlingen zelf ervaren wordt, maar alleen op papier bestaat bij vakspecialisten (die zich uiten in voor velen onbegrijpelijke en oninteressante droge termen als holisme of serielisme). Ook daar twee werelden die ver uit elkaar liggen. Wat mij verder opvalt is dat veel mensen de nadruk leggen op definities en termen, en dat de inhoudelijke kant daarvan als moeilijk en unheimisch ervaren wordt. Terwijl het achterliggende concept en de achterliggende verbanden in feite niet zo moeilijk zijn zodra de informatie eenmaal begrepen wordt. Is dit geen teken aan de wand wat betreft de aangeleerde eenzijdigheid, of afgestomptheid? Enfin, ik laat het hierbij anders blijf ik maar doorgaan.

Dr. Henk Witteman - M. van Veen. U maakt daar een interessante kanttekening. Binnenkort verschijnt er op deze site een artilkel die een relatie legt tussen het dominante gebruik van een van de hersenhelften en de leerstijl van de betrokkene. Veel van de huidige kennis is gebaseerd op het werk van R. Sperry, neuropsycholoog en neurobioloog, die in 1981 de Nobelprijs won met zijn onderzoek dat hij op “split brain” patiënten verrichtte die leden aan epilepsie. Het feit dat er een biologische basis ligt voor leren enn leerstijlen, maakt dat ze beide minder stuurbaar zijn voor de docent dan wij wel eens zouden willen.

M.van Veen - Het is m.i. juist zaak dat leerlingen linksom of rechtsom de versatilistische manier van leren moeten leren. Persoonlijk zou ik voorkeur geven om daarbij te beginnen met stap 4 van het holistische schema, omdat leren nu eenmaal begint met de interactie tussen de leerstof en de leerling zelf; dit maakt het immers een persoonlijke en ook emotionele ervaring. Het versatilisme zou onderdeel moeten zijn van het programma in de eerste schooljaren om een goede basis te leggen voor later.

Dr. Henk Witteman - M. van Veen. Een prima advies, maar.......een typisch serialistische leerling zal ditniet doen. hij werkt van klein naar groot en zoekt dus niet eerst de kern. Want dat is van groot naar klein. Uw advies is heel goed voor een versatilistische leerling die zijn leerstrategieën kan aanpassen aan de taak.

M.van Veen - Als advies zou ik nog willen toevoegen: Lees eerst alles in een keer door, en herhaal dat als de kern van het verhaal nog niet helemaal duidelijk is. Vraag je af waar de stof over gaat in zijn totaliteit en schrijf het hoofdthema op. In algemene zin, dus voor iedere leerling die enige moeite ondervindt: 1-Bedenk wat de stof je eigenlijk zegt als je alles gelezen hebt. Wat doet het met je en waardoor doet het iets met je op die specifieke manier? Welke neiging krijg je daarbij en vormt die neiging een mogelijk obstakel om de stof eigen te maken? 2-Verwoord de neiging die een obstakel zou kunnen vormen bij het eigen maken van de stof. Ken jezelf en laat je gevoel spreken. 3-Verzin een oplossing om het eventuele obstakel uit de weg te ruimen. Bijvoorbeeld door enerzijds eerst een totaalbeeld te maken, of anderzijds essentiele details te noteren die cruciaal zijn bij de totstandkoming van het totaalbeeld. Een andere mogelijkheid is om je eigen uitgangspunten creatief te wijzigen tijdens het leren, maar dat vergt enige oefening. Leer te kijken vanuit diverse invalshoeken, dus blijf niet steken in een enkele manier van opnemen van de leerstof.

REAGEER

img
img

Widget Title

LAATSTE 3 REACTIES

Pater - Ja, erg goed. 
Lees verder  arrow

Dr. de Vries - T.a.v. Henk: Ik zet Dr. voor mijn naam omdat ik mijzelf beter voel dan anderen. Prutser.... 
Lees verder  arrow

Hein Brik - Wat indrukwekkend is, is de aandacht voor de leerstof, hoe die aan te bieden in... 
Lees verder  arrow

Widget Title

MEEST GELEZEN ARTIKELEN
6 trends uit het NMC Horizon-rapport '2014 Schools Edition'
Het New Media Consortium (NMC) publiceerde begin oktober het Horizon Report Europe: 2014 Schools Edi
Lees verder arrow
Leraren Leren als Gelijken: Wat werkt?
Docenten die op gelijke basis met en van elkaar leren: Welke factoren zijn daarbij van invloed? En w
Lees verder arrow
Tip: Talent Docentencongres Nederlands 2014
Op donderdag 13 november 2014 organiseert Malmberg voor de derde keer het Talent Docentencongres Ned
Lees verder arrow

Widget Title

STEM MEE Bekijk resultaat img
Waar denkt u aan bij het onderwerp adaptief digitaal leren?
Gepersonaliseerd leren
Leren op maat
Device onafhankelijk leren
Opbrengstgericht leren
Geen van allen
Waar denkt u aan bij het onderwerp adaptief digitaal leren?
Gepersonaliseerd leren
 
34%
Leren op maat
 
43%
Device onafhankelijk leren
 
5%
Opbrengstgericht leren
 
5%
Geen van allen
 
14%

Widget Title

VIDEO VAN DE WEEK

TED-Ed: Heel veel korte filmpjes en volop inspiratie als voorbereiding op het nieuwe schooljaar.